DauTranh.comĐấu Tranh
Mặc cả và thương lượng

Phương án dự phòng khi thương lượng: vì sao người có đường lui nói chuyện cứng hơn

Phương án dự phòng là việc bạn sẽ làm nếu không thoả thuận được. Cách quy đổi các phương án về một thước đo, làm mạnh đường lui và đoán đường lui bên kia.

A young Vietnamese teacher talking with a bus driver beside a parked coach in an empty depot yard, students waiting in the background, wide angle, early morning haze

Phương án dự phòng là việc bạn sẽ làm nếu cuộc thương lượng này không thành. Phương án đó càng tốt và càng chắc, bạn càng ít phải nhượng, vì bạn biết rõ lúc nào nên đứng dậy. Sức mạnh trong một cuộc thương lượng ít khi đến từ tài ăn nói; nó đến từ chỗ bạn có đường lui hay không.

Người không có phương án nào khác sẽ nhận gần như mọi điều kiện, dù giọng có cứng đến đâu. Người có một báo giá chắc chắn trong túi vẫn nói nhẹ nhàng được mà vẫn không nhượng. Phần dưới hướng dẫn quy các phương án về cùng một thước đo, làm mạnh đường lui trước khi ngồi vào bàn, đoán đường lui của bên kia và xử lý khi chính bạn gần như không có lối ra.

Phương án dự phòng là gì và nó khác giới hạn ở chỗ nào

Hãy hình dung một giáo viên chủ nhiệm lo thuê xe đưa lớp ba mươi học sinh đi dã ngoại hai ngày. Nhà xe quen báo 6 triệu. Câu hỏi đúng trước khi mặc cả không phải “nên trả bao nhiêu” mà là “nếu nhà xe này không chịu giảm, mình làm gì”. Câu trả lời cho câu hỏi đó chính là phương án dự phòng.

Phương án dự phòng là một việc cụ thể, làm được ngay, không phải một ước mơ. “Chắc sẽ có nhà xe khác rẻ hơn” chưa phải phương án; “nhà xe thứ hai đã báo 5,4 triệu, giữ chỗ tới thứ Sáu” mới là phương án. Từ phương án dự phòng mới suy ra được giới hạn: mức giá tối đa bạn chịu trả cho nhà xe quen bằng đúng giá trị thật của phương án tốt nhất kia.

Nói cách khác, giới hạn là con số, còn phương án dự phòng là lý do đằng sau con số. Người chỉ nhớ con số dễ bị lung lay khi bên kia đưa lý lẽ; người nhớ lý do thì biết rõ vì sao mình không thể nhích thêm. Thương lượng xong mà không đạt được gì tốt hơn phương án dự phòng thì nên dừng, dù đã mất cả buổi nói chuyện. Thời gian đã bỏ ra không phải lý do để nhận một thoả thuận dở hơn đường lui của mình.

Quy mọi phương án về cùng một thước đo

Báo giá rẻ nhất trên giấy chưa chắc là phương án tốt nhất. Phải cộng mọi chi phí kèm theo và ghi cả cái phiền, rồi mới so. Ba phương án thuê xe cho lớp ba mươi học sinh:

Phương ánGiá báoChi phí kèm theoTổng thậtĐiều phiền
A: nhà xe quen, đón tận cổng trường6,0 triệuKhông có6,0 triệuKhông có
B: nhà xe khác, đón ở bến5,4 triệuĐưa cả lớp ra bến 0,3 triệu; phụ thu phí bến bãi 0,2 triệu5,9 triệuPhải tập trung sớm hơn một tiếng
C: xe khách tuyến cố định30 vé x 180 nghìn = 5,4 triệuĐi lại ở nơi đến 0,6 triệu6,0 triệuGiờ chạy cứng, khó trông học sinh

Phương án B nhìn rẻ hơn A 600 nghìn đồng, nhưng tính đủ thì chỉ rẻ hơn 100 nghìn và kèm cái phiền tập trung sớm. Phương án C thoạt nhìn cũng rẻ, nhưng tổng thật ngang A mà phiền hơn nhiều.

Vậy phương án dự phòng tốt nhất là B, với giá trị thật khoảng 5,9 triệu cộng cái phiền. Nếu giáo viên coi cái phiền tập trung sớm là nhỏ, thì ở mức 6,0 triệu nhà xe quen chỉ đắt hơn B 100 nghìn, đổi lại sự tiện đón tận cổng; xuống dưới 5,9 triệu là rõ ràng hơn B về mọi mặt. Con số này mới là giới hạn có cơ sở, không phải cảm giác “6 triệu đắt quá”.

Bảng này cũng cho thấy một điều ít người để ý: phương án C không bao giờ là đường lui thật, vì tổng thật ngang A mà phiền hơn. Nhắc đến nó với nhà xe quen chẳng tạo sức ép gì. Chỉ phương án nào tốt hơn hoặc gần bằng điều đang có trên bàn mới đáng được đưa vào cuộc nói chuyện, những phương án còn lại chỉ là danh sách cho riêng bạn biết.

Làm mạnh đường lui trước khi ngồi vào bàn

Phương án dự phòng không có sẵn; phần lớn phải tự tạo ra trước buổi nói chuyện. Thứ tự làm việc nên là:

  1. Liệt kê mọi cách đạt mục đích mà không cần bên đang thương lượng: nhà xe khác, phương tiện khác, đổi ngày, đổi địa điểm, hoặc không đi.
  2. Hỏi giá thật cho ít nhất hai phương án, xin báo giá có ngày hết hạn. Báo giá bằng lời qua điện thoại ít giá trị hơn báo giá có ghi rõ thời hạn giữ chỗ.
  3. Quy đổi từng phương án ra tổng thật như bảng trên, kể cả chi phí kèm và cái phiền.
  4. Thử cải thiện phương án tốt nhất: hỏi nhà xe B có đón tận trường nếu thêm 100 nghìn không. Nếu được, đường lui của bạn vừa mạnh lên rõ rệt.
  5. Chỉ đến lúc này mới gọi nhà xe quen để thương lượng. Bạn đã biết chính xác mức nào thì đồng ý, mức nào thì cảm ơn rồi đặt bên kia.

Cả quá trình này mất một buổi chiều, nhưng nó biến cuộc thương lượng từ chuyện ai cứng giọng hơn thành chuyện so hai con số.

Nếu đến bước thứ tư mà phương án tốt nhất vẫn kém xa điều nhà xe quen đang đề nghị, đó cũng là một thông tin quý: bạn biết mình không nên ép quá tay, và nên dồn sức vào những điều kiện khác như giờ đón, số điểm dừng hay khoản cọc thay vì cố giảm giá.

Đoán đường lui của bên kia

Bên kia cũng có phương án dự phòng. Nhà xe quen nếu không nhận chuyến này thì chiếc xe làm gì hai ngày đó? Nếu là cuối tuần mùa cao điểm, họ có khách khác ngay, đường lui của họ mạnh. Nếu là giữa tuần mùa vắng, xe nằm bãi, lái xe vẫn phải trả lương, đường lui của họ yếu.

Đường lui yếu của bên kia là phần nhượng bộ của bạn. Biết xe đang nằm bãi giữa tuần, bạn có thể đề xuất đổi ngày đi sang thứ Ba, thứ Tư để lấy giá tốt hơn. Đây là đổi một thứ rẻ với bạn (ngày đi) lấy một thứ quý với họ (xe có việc).

Đừng cố làm yếu đường lui của người kia bằng mánh. Nói xấu đối thủ của họ, doạ đánh giá xấu, hay bịa rằng đã có ba nhà xe giá rẻ hơn đều là đường ngắn. Khi bị phát hiện, bạn mất lòng tin của người mà năm sau có lẽ vẫn phải thuê.

Đọc tín hiệu từ những gì họ nói. Nhà xe nói “tuần đó kín lịch rồi, còn đúng một xe” là đang báo đường lui mạnh, có thể thật, có thể không. Hỏi thêm ngày khác: nếu ngày nào cũng “còn đúng một xe”, đó là câu quen miệng chứ không phải thông tin.

Có nên cho người kia biết đường lui của mình

Nói khi đường lui mạnh và có thật. “Bên em có báo giá 5,4 triệu đón ở bến, anh đón tận cổng thì em xin 5,8 triệu” vừa thật vừa có sức nặng. Người kia hiểu bạn có lối ra, và biết con số bạn đưa có cơ sở.

Giữ im khi đường lui yếu. Nếu phương án khác của bạn tệ hơn nhiều, nói ra chỉ cho người kia biết họ có thể giữ giá. Không cần nói dối; chỉ cần không nhắc tới.

Không bịa ra đường lui. Bịa báo giá rẻ hơn là đem lòng tin ra thử. Nhà xe trong cùng một vùng thường biết giá nhau; họ có thể đáp “thế chị đi bên đó đi”, và bạn bị dồn vào thế phải quay lại với giá cũ, mất luôn mặt mũi.

Nói tổng thật, đừng nói giá báo. Nếu bạn khoe “bên kia 5,4 triệu” mà nhà xe quen biết bên đó đón ở bến và phụ thu phí bến bãi, họ sẽ gạt con số của bạn đi. Nói rõ điều kiện kèm theo làm lời nói của bạn đáng tin hơn.

Khi bạn gần như không có đường lui

Có những lúc bạn chỉ có một lựa chọn: thuê nhà sát hạn nhập học, cần thợ sửa ống nước lúc nửa đêm, chỉ một xưởng làm được món hàng đặc biệt. Đường lui yếu không có nghĩa là phải nhận mọi điều kiện, nhưng cách làm phải khác.

Thứ nhất, dời trọng tâm từ giá sang phạm vi: “anh làm phần gấp tối nay, phần còn lại để em hỏi thêm sáng mai” là tự tạo đường lui cho phần việc không gấp. Thứ hai, đổi một thứ mình có lấy giá: trả ngay, giới thiệu thêm khách, linh hoạt giờ giấc. Thứ ba, kéo dài thời gian nếu được, vì mỗi ngày thêm là một cơ hội tìm phương án khác.

Và quan trọng nhất là rút kinh nghiệm cho lần sau. Phần lớn các thế không có đường lui đến từ việc để mọi thứ tới sát hạn. Một giáo viên thuê xe từ hai tháng trước có ba nhà xe để chọn; người thuê ba ngày trước chuyến đi chỉ còn ai rảnh thì đi. Đường lui tốt nhất thường được mua bằng thời gian chuẩn bị chứ không bằng lời lẽ.

Nhầm lẫn hay gặp về phương án dự phòng

Mấy lỗi dưới đây làm người ta tưởng mình có đường lui trong khi thực ra không có, hoặc ngược lại:

  • So giá báo thay vì so tổng thật. Báo giá rẻ kèm nhiều phụ thu có khi đắt hơn báo giá trọn gói.
  • Coi phương án mơ hồ là phương án thật. “Chắc sẽ tìm được chỗ khác” không đủ để bạn đứng dậy khỏi bàn.
  • Đánh giá thấp đường lui của bên kia. Nghĩ nhà xe “chắc đang ế” rồi ép giá quá tay, đến lúc họ từ chối mới biết họ còn khách.
  • Nhận một thoả thuận tệ hơn đường lui vì đã lỡ bỏ công. Công sức đã bỏ ra không lấy lại được; chỉ so điều đang có trên bàn với phương án dự phòng.
  • Để phương án dự phòng hết hạn trong lúc thương lượng. Báo giá giữ chỗ tới thứ Sáu mà bạn kéo dài tới thứ Bảy là tự cắt đường lui.

Ghi phương án dự phòng ra giấy cùng ngày hết hạn của nó, đặt cạnh mình trong lúc nói chuyện. Nhìn vào đó, bạn sẽ ít bị cuốn theo cảm xúc của cuộc thương lượng.

Câu hỏi thường gặp

Phương án dự phòng khác giá trần ở điểm nào?

Phương án dự phòng là việc cụ thể bạn sẽ làm nếu không thoả thuận được, ví dụ thuê nhà xe khác. Giá trần là con số suy ra từ phương án đó, tức mức tối đa bạn chịu trả trước khi chuyển sang phương án kia.

Làm sao biết phương án dự phòng của mình có đủ mạnh không?

Hãy quy nó ra tổng thật gồm cả chi phí kèm và cái phiền, rồi so với điều bên kia đang đề nghị. Nếu chênh lệch nhỏ hoặc phương án đó chưa chắc chắn, đường lui của bạn còn yếu và nên tìm thêm trước khi thương lượng.

Có nên nói với bên kia là đã có báo giá rẻ hơn không?

Nên nói khi báo giá đó có thật và tổng thật của nó tốt hơn. Nói rõ cả điều kiện kèm theo để người kia thấy con số đáng tin. Không nên bịa báo giá, vì người cùng nghề thường biết giá nhau.

Nếu chỉ có một nơi làm được việc mình cần thì thương lượng thế nào?

Hãy chuyển trọng tâm sang phạm vi công việc, thời điểm và cách trả tiền thay vì chỉ ép giá. Đổi những thứ bạn có như trả ngay, linh hoạt giờ giấc hay giới thiệu thêm khách để lấy điều kiện tốt hơn.

Đã mất nhiều công thương lượng thì có nên nhận cho xong không?

Chỉ nhận khi điều đang có trên bàn tốt hơn phương án dự phòng của bạn. Công sức đã bỏ ra không lấy lại được dù bạn nhận hay không, nên nó không phải lý do để chấp nhận một thoả thuận dở hơn đường lui.

Làm sao đoán bên kia có đường lui mạnh hay yếu?

Hãy nghĩ xem nếu bạn không đồng ý thì họ làm gì với hàng hoá, xe cộ hay thời gian đó. Mùa vắng khách, hàng tồn lâu, lịch trống giữa tuần thường là dấu hiệu đường lui của họ yếu hơn họ thể hiện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138