DauTranh.comĐấu Tranh
Mặc cả và thương lượng

Hạn chót trong thương lượng: bên nào bị thời gian ép hơn thì nhượng nhiều hơn

Hạn chót làm giá trị của việc chờ đổi theo từng ngày, nên bên bị ép hơn thường nhượng nhiều hơn. Ví dụ chậu quất ngày Tết, cách nhận ra hạn chót dựng lên.

A Vietnamese flower vendor arranging potted kumquat trees on a crowded pavement at dusk while a buyer in a helmet looks on, wide shot, festive warm light, motion blur

Trong thương lượng, bên nào bị hạn chót ép mạnh hơn, tức là chờ thêm thì mất nhiều hơn, thường là bên phải nhượng nhiều hơn. Hạn chót không làm ai yếu đi; nó làm giá trị của việc chờ thay đổi, và cái gì thay đổi giá trị của việc chờ thì thay đổi thế mạnh.

Ví dụ dễ thấy nhất là chậu quất ngày Tết: chiều ba mươi, người bán biết qua giao thừa thì chậu quất gần như không bán được nữa, nên giá tụt theo từng giờ. Nhưng người mua cũng có hạn chót của mình. Phần dưới tính giá sàn của người bán theo từng ngày, so hai hạn chót cùng lúc, phân biệt hạn chót thật với hạn chót dựng lên, rồi bàn chuyện giấu hay nói cái gấp của mình và cách tạo đệm thời gian để không bao giờ bị ép đến chân tường.

Hạn chót làm đổi thế như thế nào

Mỗi lượt từ chối trong thương lượng đều là một lời nói ngầm: “mình chờ được”. Lời nói đó chỉ đáng tin khi việc chờ thật sự không làm mình mất gì nhiều. Người không gấp có thể từ chối giá dở hết lần này đến lần khác; người đang gấp mỗi lần từ chối lại mất thêm một ít, nên đến một lúc họ chấp nhận cái giá mà hôm trước họ đã gạt đi.

Vì vậy cái đáng đo không phải là hạn chót còn bao xa, mà là mỗi ngày chờ thêm tốn của mỗi bên bao nhiêu. Người bán nhà cần tiền trả nợ trong hai tuần tốn rất nhiều cho mỗi ngày chờ. Người mua nhà đang ở thuê thoải mái gần như không tốn gì. Dù cả hai đều “muốn xong sớm”, thế của họ khác hẳn nhau.

Có một quan sát quen thuộc với ai hay thương lượng: phần lớn nhượng bộ dồn vào sát hạn chót. Trước đó hai bên dò nhau, giữ giá, vì chưa ai bị ép. Đến khi hạn chót tới gần, bên nào chờ thêm tốn nhiều hơn sẽ nhượng trước. Hiểu điều này, bạn không hoảng khi ván thương lượng giậm chân lúc đầu, và cũng không vội nhượng sớm khi hạn chót còn xa.

Ví dụ: chậu quất ngày Tết, giá sàn theo từng ngày

Một người bán quất ở chợ hoa Tết. Chậu quất đẹp, rao 800 nghìn. Bảng dưới là ví dụ minh hoạ cho cách giá sàn của người bán, tức mức thấp nhất họ chịu bán, thay đổi khi Tết tới gần. Con số chỉ để thấy cơ chế, không phải giá thị trường.

Thời điểmCơ hội bán còn lạiNếu không bán thì saoGiá sàn ước
Ngày 25 tháng ChạpCòn nhiều ngày, nhiều kháchBán cho khách sauKhoảng 600 nghìn
Ngày 28Còn hai ngày, khách vẫn đôngVẫn còn khách nhưng ít dầnKhoảng 500 nghìn
Sáng 30Còn nửa ngàyPhải chở về hoặc bán rẻ cho vườnKhoảng 350 nghìn
Chiều 30, sắp giao thừaGần như hếtThuê xe chở về, tốn côngKhoảng 200 nghìn

Cùng một chậu quất, giá sàn của người bán tụt từ khoảng 600 xuống khoảng 200 nghìn chỉ vì thời gian. Không phải chậu quất xấu đi; chỉ là đường lui của người bán, tức bán cho khách khác, cứ hẹp lại theo từng giờ.

Người mua hiểu bảng này có thể chọn chờ đến sáng 30 để mua. Nhưng như mục kế tiếp chỉ ra, chờ cũng có giá với người mua, và không phải ai cũng nên chờ.

Khi cả hai bên cùng có hạn chót

Người mua quất cũng có hạn chót: giao thừa. Mua chiều 30 thì rẻ, nhưng cái giá phải trả là chậu đẹp đã bán hết, nhà chỉ có quất chưng vài tiếng trước Tết thay vì cả tuần, và có khi chẳng còn chậu nào ưng ý. Vậy cả hai bên đều bị ép, câu hỏi là ai bị ép mạnh hơn.

Hãy so cái mỗi bên mất nếu đến hạn chót mà không thành. Người bán mất gần như cả giá trị chậu quất, trừ đi khoản bán rẻ cho vườn. Người mua mất niềm vui chưng quất, nhưng có thể mua một cành đào, một chậu hoa khác, hoặc chưng Tết không có quất. Đường lui của người mua rộng hơn, nên càng gần giao thừa, người mua càng mạnh.

Nhưng nếu người mua là chủ một cửa hàng cần chậu quất thật to đặt trước cửa từ ngày 25 để đón khách thì ngược lại: mỗi ngày không có quất là mỗi ngày cửa hàng kém đẹp trong mùa đông khách nhất. Hạn chót của người đó đến sớm hơn hạn chót của người bán, và người đó nên mua sớm, trả giá vừa phải, không nên cố chờ giá xuống. Cùng một chợ quất, mỗi người mua có một thế khác nhau tuỳ cái giá của việc chờ với chính họ.

Hạn chót thật và hạn chót dựng lên

Hạn chót thật đến từ điều không ai đổi được. Giao thừa, ngày nhập học, ngày hết hạn hợp đồng thuê cũ, ngày tàu chạy là hạn chót thật. Chúng gắn với một sự việc bên ngoài cuộc thương lượng, và qua đó thì giá trị của thoả thuận đổi hẳn.

Hạn chót dựng lên đến từ chính người nói. “Giá này chỉ hôm nay”, “chiều nay có người đến xem rồi”, “sếp chỉ duyệt đến thứ Sáu” là những hạn chót do một bên tự đặt để ép bên kia quyết nhanh. Có cái thật, có cái không.

Kiểm bằng câu hỏi nhẹ nhàng. Hỏi “nếu mai em quay lại thì sao ạ”. Người có hạn chót thật thường trả lời cụ thể vì sao không được; người dựng hạn chót thường nói chung chung hoặc đổi giọng ngay khi bạn tỏ ý sẵn lòng chờ.

Quan sát xem hạn chót có lặp lại không. Một cửa hàng ngày nào cũng có “ưu đãi chỉ hôm nay” là cửa hàng dùng hạn chót như cách nói quen, không phải thông tin. Qua vài lần, hạn chót kiểu này mất hết sức nặng.

Đừng dựng hạn chót giả với người sẽ gặp lại. Nói “mai em đi rồi” với chủ nhà mà tuần sau vẫn ở đó là tự làm mất lòng tin cho các lần thương lượng sau.

Giấu hay nói hạn chót của mình

Giấu khi hạn chót làm bạn yếu. Người bán nhà cần tiền gấp mà kể cho người mua là tự hạ giá sàn của mình trước mặt họ. Không cần nói dối, chỉ cần không kể. Khi được hỏi “sao bán”, câu “gia đình chuyển chỗ ở” là đủ và đúng.

Nói khi hạn chót của bạn ép cả bên kia. Người thuê nhà nói “em phải chốt chỗ ở trước thứ Sáu, sau đó em ký với chỗ khác” là đặt chủ nhà vào thế phải quyết. Hạn chót của bạn trở thành hạn chót của họ, nếu đường lui của bạn có thật.

Nói kèm lý do để nó đáng tin. Hạn chót có lý do cụ thể, như ngày bắt đầu đi làm hay ngày hợp đồng cũ hết hạn, được tin hơn hạn chót trần.

Đừng để hạn chót của mình lộ qua hành động. Hỏi đi hỏi lại “bao giờ chốt được”, gọi điện dồn dập, là để lộ cái gấp dù không nói ra. Giữ nhịp liên lạc bình thường cũng là một cách giấu.

Đoán hạn chót của bên kia trước khi lộ của mình. Hỏi những câu tự nhiên như “anh chị định bao giờ chuyển đi”, “hàng này còn nhập thêm không” để biết bên kia có bị thời gian ép không. Biết hạn chót của họ trước, bạn quyết định được mình nên kể hạn chót của mình hay giữ lại.

Tạo đệm thời gian để không bị ép đến chân tường

Cách tốt nhất để không thua vì hạn chót là đừng để hạn chót tới sát mới bắt đầu thương lượng. Trình tự gợi ý:

  1. Ghi lại hạn chót thật của việc cần thương lượng, ví dụ ngày phải dọn vào nhà mới, ngày cần có xe đi làm.
  2. Lùi lại một khoảng đủ để có ít nhất hai lựa chọn: tìm nhà trước một tháng thay vì một tuần, mua quất chưng Tết từ ngày 25 nếu cần chậu đẹp.
  3. Chuẩn bị một phương án tạm cho trường hợp đến hạn mà chưa xong, như ở nhờ người thân vài ngày, đi xe buýt một tuần. Phương án tạm làm hạn chót của bạn mềm ra.
  4. Bắt đầu thương lượng khi vẫn còn chờ được, để mỗi lượt từ chối của bạn đáng tin.
  5. Theo dõi hạn chót của bên kia và để nó làm việc cho bạn, nhưng không lợi dụng đến mức người đó mất mặt, vì có khi bạn sẽ còn gặp lại họ.

Đệm thời gian không làm bạn hết hạn chót; nó đổi hạn chót từ thứ ép bạn thành thứ bạn chủ động quản lý.

Nhầm lẫn hay gặp về hạn chót

Mấy lỗi dưới đây làm người ta nhượng quá tay hoặc lỡ mất thoả thuận tốt:

  • Tin mọi câu “chỉ hôm nay”. Phần lớn hạn chót kiểu này là cách nói quen; hỏi lại trước khi vội.
  • Nhượng sớm vì sợ hạn chót. Nhượng khi hạn chót còn xa là bỏ phí thế chờ của mình.
  • Chờ quá lâu vì tưởng chỉ bên kia bị ép. Người mua quất chờ chiều 30 để được rẻ có khi không còn chậu nào ưng ý.
  • Quên rằng hạn chót của mình có thể dời được. Nhiều hạn chót tưởng cứng hoá ra thương lượng lại được, như xin ở lại nhà cũ thêm một tuần.
  • Ép người kia sát hạn chót đến mức họ bỏ cuộc. Một người bị dồn quá đáng có thể từ chối luôn để giữ thể diện, dù về tính toán họ nên nhận.

Câu hỏi nên tự đặt trước mỗi cuộc thương lượng: nếu đến hạn mà chưa xong, mình mất gì và người kia mất gì. Ai mất nhiều hơn thì người đó yếu hơn, bất kể ai nói giọng cứng hơn.

Và nếu chính bạn là bên yếu hơn, đừng cố tỏ ra không gấp bằng những lời doạ không thật. Tốt hơn là dồn sức vào việc tạo phương án tạm, vì một phương án tạm có thật làm bạn chờ được thêm vài ngày, còn lời doạ suông thì bên kia sớm nhận ra.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao thương lượng hay chốt vào phút cuối?

Vì trước đó chưa ai bị ép, nên hai bên đều giữ giá và dò nhau. Khi hạn chót tới gần, bên nào chờ thêm tốn nhiều hơn sẽ nhượng trước, và thoả thuận thường hình thành trong khoảng thời gian ngắn sát hạn.

Có nên chờ đến chiều ba mươi Tết để mua quất rẻ không?

Nếu bạn chỉ cần một chậu quất để có không khí Tết và không kén cây, chờ đến sát Tết thường được giá tốt hơn. Nếu bạn cần cây đẹp, đúng cỡ để chưng cả tuần, mua sớm hợp lý hơn vì cái giá của việc chờ với bạn cao hơn khoản tiền tiết kiệm được.

Người bán nói giá chỉ áp dụng hôm nay thì có nên tin không?

Hãy hỏi lại nhẹ nhàng nếu mai bạn quay lại thì thế nào. Hạn chót thật thường có lý do cụ thể gắn với một sự việc, còn hạn chót dựng lên để ép bạn quyết nhanh thường được nói chung chung và lặp lại thường xuyên.

Có nên cho bên kia biết mình đang gấp không?

Không nên kể khi cái gấp làm bạn yếu, như cần tiền ngay. Nên nói khi hạn chót của bạn ép được cả bên kia và bạn có đường lui thật, ví dụ đã có chỗ khác sẵn sàng nếu quá hạn mà chưa chốt được.

Làm sao để không bị hạn chót ép khi thương lượng?

Bắt đầu sớm để có nhiều lựa chọn, chuẩn bị một phương án tạm cho trường hợp đến hạn chưa xong, và giữ nhịp liên lạc bình thường để không lộ cái gấp. Khi chờ được, mỗi lời từ chối của bạn mới có sức nặng.

Lợi dụng hạn chót của người khác có phải là thiếu đạo đức không?

Chờ đến lúc giá hợp lý hơn là chuyện bình thường của mua bán. Nhưng dồn người đang khó khăn đến mức họ mất trắng hay mất mặt thì vừa thiếu tử tế vừa thiệt cho bạn về lâu dài, nhất là khi còn gặp lại nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138