Khi đối thủ mới mở ngay cạnh, lời doạ "sẽ phá giá cho họ sập" thường không làm người mới chùn bước, vì họ tính được rằng khi đã mở rồi, phá giá cũng làm chính bạn lỗ nặng. Cách giữ khách hiệu quả là tạo ra những ràng buộc có lợi thật cho khách từ trước, và khi người mới đã vào thì cạnh tranh bằng thứ họ khó theo kịp.
Bài này dùng phép tính ngược từng lượt trên một ví dụ có số: tiệm giặt sấy trong khu trọ và người mới định mở ngay đầu ngõ. Từ đó rút ra phân biệt giữa lời doạ suông và cam kết đáng tin, kế hoạch 30 ngày sau khi đối thủ khai trương, và những việc tuyệt đối không nên làm.
Thế người cũ và người mới: ai đi lượt nào
Cuộc đấu giữa cửa hàng đang có và người định mở mới diễn ra theo lượt. Lượt đầu là của người mới: vào hay không vào. Nếu họ vào, lượt sau là của bạn: chung sống, tức tiếp tục kinh doanh bình thường và chấp nhận chia khách, hay đánh, tức phá giá thật sâu để đẩy họ ra.
Người mới không ngồi chờ xem bạn làm gì. Trước khi thuê mặt bằng, họ đã thử đoán phản ứng của bạn. Vì vậy điều quyết định không phải là bạn nói sẽ làm gì, mà là người mới tin bạn sẽ làm gì khi đến lượt bạn. Và họ sẽ tin vào thứ có lợi cho bạn tại thời điểm đó, không tin vào lời nói hôm nay.
Đây là chỗ khái niệm lời đe doạ đáng tin xuất hiện. Một lời doạ chỉ đáng tin khi đến lúc phải thực hiện, việc thực hiện vẫn có lợi cho người doạ. Nếu đến lúc ấy người doạ lại muốn rút lời, người nghe khôn ngoan sẽ bỏ qua lời doạ ngay từ đầu. Nói cách khác, sức nặng của một lời doạ không nằm ở giọng nói hay mức độ quyết liệt, mà nằm ở bảng lời lỗ của chính người doạ tại thời điểm phải ra tay.
Ví dụ: tiệm giặt sấy trong khu trọ
Chị Lan có tiệm giặt sấy duy nhất trong một khu trọ đông công nhân và sinh viên, mỗi tháng lãi chừng 10 triệu đồng. Một người khác đang tính thuê mặt bằng đầu ngõ, mở thêm một tiệm giặt sấy. Khu trọ đủ khách cho hai tiệm sống được, nhưng không dư dả.
Nếu người mới vào và chị Lan chung sống, giữ giá như cũ, hai bên chia khách: chị Lan còn lãi khoảng 6 triệu, người mới lãi khoảng 3 triệu một tháng sau khi trừ tiền thuê và khấu hao máy. Nếu người mới vào và chị Lan đánh, hạ giá sâu để kéo hết khách, chị Lan chỉ còn lãi khoảng 1 triệu, còn người mới lỗ khoảng 2 triệu mỗi tháng. Nếu người mới không vào, chị Lan giữ 10 triệu, người mới không mất gì.
Các con số này là giả định để minh hoạ, nhưng cấu trúc của chúng rất phổ biến: phá giá làm đau cả hai bên, người cũ đau ít hơn người mới nhưng vẫn đau hơn nhiều so với chung sống. Chị Lan có thể tuyên bố với chủ trọ, với khách quen rằng "ai mở là chị đánh tới cùng". Câu hỏi là người mới có tin không.
Bảng kết quả theo từng lượt
Ghi lãi mỗi tháng của hai bên theo từng nhánh, đơn vị triệu đồng:
| Người mới | Chị Lan | Lãi chị Lan | Lãi người mới |
|---|---|---|---|
| Không vào | — | 10 | 0 |
| Vào | Chung sống | 6 | 3 |
| Vào | Phá giá | 1 | −2 |
Cách đọc bảng: mỗi dòng là một đường đi trọn vẹn của cuộc đấu, từ lựa chọn của người mới tới phản ứng của chị Lan. Hai cột cuối là kết quả mỗi bên nhận được ở cuối đường đó. Để ý rằng tổng lãi của hai bên ở dòng chung sống là 9 triệu, còn ở dòng phá giá chỉ còn âm 1 triệu: phá giá đốt đi 10 triệu mỗi tháng của cả khu, và một nửa số đó, 5 triệu, là tiền của chính chị Lan.
Người mới chỉ sợ nhánh cuối, lỗ 2 triệu mỗi tháng. Nhưng nhánh đó chỉ xảy ra nếu chị Lan thật sự chọn phá giá khi người mới đã mở cửa. Muốn biết chuyện đó có xảy ra không, phải tính ngược từ lượt của chị Lan.
Tính ngược: vì sao lời doạ phá giá không đáng tin
Bắt đầu từ lượt cuối và lùi dần về lượt đầu:
- Lượt của chị Lan, khi người mới đã vào: chung sống được 6 triệu, phá giá được 1 triệu. Một người chủ tính toán sẽ chọn chung sống. Lời doạ lúc trước không thay đổi phép so sánh này.
- Người mới đoán trước điều đó: nếu vào, chị Lan sẽ chung sống, nên người mới được 3 triệu.
- Lượt của người mới: vào được 3 triệu, không vào được 0. Người mới vào.
- Kết quả: người mới mở tiệm, chị Lan chung sống, lãi 6 triệu và 3 triệu. Lời doạ phá giá không thay đổi gì vì nó không đáng tin.
Có một ngoại lệ: nếu chị Lan có nhiều khu trọ khác và muốn tạo tiếng "ai vào là bị đánh" để răn đe người mới ở những nơi khác, việc chịu lỗ một chỗ có thể đáng. Với một tiệm nhỏ duy nhất, lý do này gần như không tồn tại.
Cam kết đáng tin: đổi bảng kết quả trước khi người mới vào
Gói giặt trả trước theo tháng có lợi thật cho khách. Nếu phần lớn khách quen đã mua gói tháng với giá tốt hơn giá lẻ, người mới mở cửa chỉ còn tranh được khách lẻ. Giả sử lãi của người mới khi vào giảm từ 3 triệu xuống âm nửa triệu, phép tính ngược đổi chiều: không vào lợi hơn. Đây là cam kết, vì nó đã xảy ra, không phải lời hứa.
Dịch vụ người mới khó theo ngay. Nhận đồ và giao tận phòng, giặt riêng đồ trẻ em, giữ đồ hộ khi khách về quê. Mỗi thứ cần thời gian xây và quen việc; người mới khai trương khó có ngay.
Hợp đồng thuê mặt bằng dài hạn và máy đã khấu hao. Người mới biết bạn không thể rút đi vì đã ký thuê dài và máy móc đã trả xong. Bạn sẽ ở lại, và chi phí mỗi tháng của bạn thấp hơn người vừa mua máy mới.
Quan hệ tốt với khách và với khu trọ. Biết tên khách, nhớ thói quen của họ, giúp chủ trọ những việc nhỏ. Thứ này không ghi trong hợp đồng nhưng khiến khách ngại đổi chỗ.
Công suất đủ cho giờ cao điểm. Khách bỏ đi thường vì phải chờ. Một tiệm không bao giờ để khách chờ quá lâu vào tối Chủ nhật đã bịt kín khe hở lớn nhất mà người mới có thể chen vào.
Kế hoạch 30 ngày khi đối thủ đã khai trương
Khi người mới đã mở cửa, mục tiêu không còn là đuổi họ đi mà là giữ đúng nhóm khách quan trọng nhất của mình:
- Tuần 1, giữ bình tĩnh và quan sát: họ định giá bao nhiêu, ưu đãi khai trương kéo dài bao lâu, khách nào sang thử.
- Tuần 2, chăm nhóm khách lớn: liên hệ những khách giặt nhiều nhất, hỏi họ cần gì thêm, tặng một ưu đãi nhỏ có thời hạn cho riêng nhóm này.
- Tuần 3, sửa điểm yếu: nếu khách sang bên kia vì thời gian chờ hay vì giao đồ chậm, sửa đúng chỗ đó thay vì giảm giá.
- Tuần 4, đo lại: so lượng khách và doanh thu với tháng trước. Phần lớn khách đi thử thường quay lại khi ưu đãi khai trương hết, nếu chỗ cũ không có lý do để chê.
Kế hoạch này tốn ít hơn nhiều so với một cuộc phá giá và không đẩy hai bên vào thế cùng lỗ. Nếu sau 30 ngày bạn vẫn mất nhiều khách, đó là thông tin quý: người mới làm tốt hơn ở điểm nào đó, và bạn biết phải sửa gì.
Những việc không nên làm
Khi bị đe doạ mất khách, người ta dễ làm những việc vừa vô ích vừa có hại. Tránh hẳn:
- Nói xấu, tung tin sai về chất lượng hay độ an toàn của tiệm mới. Ngoài chuyện đạo đức, việc này có thể bị xử lý theo pháp luật.
- Ép nhà cung cấp, chủ mặt bằng hay người quen không làm ăn với người mới.
- Phá giá xuống dưới vốn trong thời gian dài chỉ để đẩy người mới đi; như phép tính trên cho thấy, bạn lỗ cùng họ.
- Thay đổi tất cả cùng lúc theo kiểu hoảng loạn: đổi giá, đổi giờ, đổi cách làm, khiến khách cũ bối rối.
- Bàn với người mới để cùng giữ giá hay chia khu trọ. Đó là thoả thuận hạn chế cạnh tranh bị pháp luật cấm.
Phản ứng tốt nhất thường là phản ứng ít ồn ào nhất: làm tốt hơn đúng ở chỗ khách cần, đều đặn, cho tới khi người mới tìm được nhóm khách của riêng họ hoặc tự thấy chỗ này không đủ.
Nhầm lẫn hay gặp khi đối thủ mới xuất hiện
"Phải dằn mặt ngay từ đầu." Dằn mặt bằng phá giá chỉ đáng tin nếu bạn thật sự sẵn sàng chịu lỗ lâu hơn người mới. Phần lớn các tiệm nhỏ không ở thế đó, và người mới biết.
"Khách sang tiệm mới là khách phản bội." Khách đi thử chỗ mới là bình thường. Đối xử lạnh nhạt khi họ quay lại sẽ biến một lần thử thành một lần rời đi hẳn.
"Có người mới là chắc chắn mất khách." Nhiều khi người mới kéo thêm khách tới khu, đặc biệt khi khu đó trước nay thiếu chỗ. Đo trước khi lo.
"Người mới rẻ hơn thì mình phải rẻ bằng." Khách giặt đồ ở khu trọ cân nhắc cả khoảng cách, giờ mở cửa, độ sạch, sự tin tưởng. Chênh vài nghìn đồng mỗi lần giặt thường không đủ kéo khách quen đi nếu những thứ kia của bạn tốt hơn.
"Cứ để yên rồi người mới tự đóng cửa." Không làm gì cũng là một lựa chọn, nhưng là lựa chọn tệ nếu người mới làm tốt hơn bạn ở một điểm khách quan tâm. Quan sát và sửa vẫn cần thiết, chỉ là không cần ồn ào.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giảm giá ngay khi có đối thủ mới mở cạnh không?
Thường không nên giảm ngay. Đợi xem đối thủ định giá ra sao, ưu đãi khai trương kéo dài bao lâu và khách nào sang thử. Giảm giá vội vàng dễ châm ngòi cuộc đua giá mà cả hai cùng lỗ, trong khi phần lớn khách đi thử sẽ quay lại nếu chỗ cũ không có gì để chê.
Lời đe doạ đáng tin trong kinh doanh là gì?
Là lời đe doạ mà khi đến lúc phải thực hiện, việc thực hiện vẫn có lợi cho người đưa ra. Nếu đến lúc đó người doạ sẽ muốn rút lời vì làm thật thì thiệt hơn, đối phương tính được điều này và bỏ qua lời doạ ngay từ đầu.
Làm sao để đối thủ mới không muốn mở cạnh mình?
Thay đổi những gì họ sẽ kiếm được nếu mở, bằng việc đã làm chứ không bằng lời nói: phần lớn khách đã dùng gói trả trước có lợi, dịch vụ khó theo, công suất đủ giờ cao điểm. Khi người mới tính ra rằng vào thì không có lãi, họ tự chọn chỗ khác.
Gói trả trước có phải là cách trói khách không công bằng?
Không, nếu gói đó có lợi thật cho khách, giá rõ ràng, khách được chọn tự do và có cách hoàn lại phần chưa dùng khi họ chuyển đi. Gói trả trước chỉ thành vấn đề khi điều kiện mập mờ hoặc khách bị giữ lại bằng điều khoản bất lợi.
Đối thủ mới làm tốt hơn mình thì nên làm gì?
Đó là thông tin để sửa, không phải lý do để đánh. Tìm ra chính xác họ tốt hơn ở điểm nào qua lời khách, rồi quyết định có theo được không. Nếu không theo được, hãy chọn nhóm khách mà mình phục vụ tốt hơn họ và tập trung vào đó.
Có nên làm quen với chủ tiệm mới không?
Có thể, quan hệ lịch sự giữa những người cùng khu giúp tránh hiểu lầm và có khi còn giới thiệu khách cho nhau khi quá tải. Chỉ cần nhớ ranh giới: không bàn với nhau về giá, về chia khách hay chia khu vực.