Nên tránh đối đầu trực diện với đối thủ lớn khi cuộc đấu diễn ra trên sân họ mạnh hơn: giá, quy mô, độ phủ, và khi bạn lớn lên tới mức họ thấy đáng ra tay. Người nhỏ thắng bằng cách chọn sân khác, nơi sự lớn của đối thủ thành gánh nặng, và giữ quy mô ở mức mà đánh mình tốn kém hơn bỏ qua.
Tránh đối đầu không phải là thua hay hèn. Nó là một quyết định đấu trí: đánh giá thế hai bên, đoán đối thủ có muốn đánh không, rồi chọn chỗ đứng mà đối thủ lớn không muốn hoặc không thể theo. Phần dưới đi qua bảng đánh giá thế, một phép tính có số về ngưỡng "đáng bị đánh", và những trường hợp ngược lại, khi lùi lại là sai.
Tránh đối đầu không phải là đầu hàng
Trong mọi cuộc đấu trí, chọn sân đấu là nước đi quan trọng hơn nhiều nước đi trên sân. Một tiệm tạp hoá đầu ngõ đấu giá với một cửa hàng tiện lợi thuộc chuỗi lớn vừa mở đầu phố là đấu trên sân của họ: họ nhập hàng số lượng lớn, giá vốn thấp hơn, có tiền làm khuyến mãi liên tục. Thua trên sân đó là chuyện gần như đã biết trước.
Nhưng tiệm tạp hoá có những thứ mà cửa hàng chuỗi khó có: chủ tiệm biết tên từng nhà, bán lẻ từng gói nhỏ, cho gửi đồ, giao tận nhà cho người già, nhập rau trứng của người quen trong vùng. Đấu trên sân này thì thế đảo ngược: sự lớn và quy trình chuẩn của chuỗi trở thành điểm cứng nhắc.
Tránh đối đầu nghĩa là không chấp nhận sân đấu do đối thủ chọn. Nó khác hẳn với rút lui. Người rút lui bỏ khách; người tránh đối đầu giữ khách bằng cách phục vụ họ ở những chỗ đối thủ lớn không với tới. Câu hỏi đúng không phải là có dám đấu hay không, mà là đấu ở đâu thì phần thắng nghiêng về mình.
Đánh giá thế trước khi quyết định
Trước khi quyết định đấu hay tránh, chấm từng yếu tố xem nghiêng về ai. Ví dụ với tiệm tạp hoá và cửa hàng tiện lợi chuỗi:
| Yếu tố | Tiệm tạp hoá | Cửa hàng chuỗi | Nghiêng về |
|---|---|---|---|
| Giá vốn hàng phổ thông | Nhập qua đại lý, giá cao hơn | Nhập tận gốc, giá thấp | Chuỗi |
| Sức chịu lỗ | Tiền nhà, vốn mỏng | Có cả hệ thống bù | Chuỗi |
| Linh hoạt | Chủ tự quyết trong một buổi | Đổi gì cũng phải qua quy trình | Tạp hoá |
| Hiểu khách trong ngõ | Biết tên, biết thói quen từng nhà | Nhân viên thay đổi thường xuyên | Tạp hoá |
| Hàng địa phương, bán lẻ nhỏ | Bán được từng quả trứng, hàng nhà làm | Theo danh mục chung | Tạp hoá |
| Giờ mở cửa, khung cảnh hiện đại | Theo sức chủ tiệm | Mở khuya, sáng sủa, máy lạnh | Chuỗi |
Bảng cho thấy hai bên mạnh ở những chỗ khác nhau. Đấu giá hàng phổ thông là chọn đúng hàng mà mình yếu; tập trung vào linh hoạt, hiểu khách và hàng địa phương là chọn đúng hàng mà mình mạnh. Mỗi ngành sẽ có danh sách yếu tố riêng, nhưng cách chấm thì giống nhau: chấm thật lòng, kể cả những dòng mình không muốn thấy.
Ví dụ có số: đừng lớn tới mức đáng bị đánh
Đối thủ lớn có ra tay hay không phụ thuộc vào phép tính của họ, không phải vào việc họ có đủ sức. Giả sử cửa hàng chuỗi bán khoảng 10.000 đơn hàng mỗi tháng ở khu phố, lãi trung bình 5.000 đồng mỗi đơn. Để đánh bạn bằng giá, họ phải giảm, chẳng hạn 2.000 đồng mỗi đơn cho mọi khách, vì không thể chỉ giảm cho khách nào định sang tiệm bạn. Chi phí của họ: 10.000 × 2.000 = 20 triệu đồng mỗi tháng.
Nếu tiệm của bạn chỉ lấy của họ khoảng 300 đơn mỗi tháng, phần họ mất là 300 × 5.000 = 1,5 triệu đồng. Bỏ ra 20 triệu để giữ 1,5 triệu là vô lý, nên họ bỏ qua bạn. Nhưng nếu bạn lớn lên và lấy của họ 5.000 đơn mỗi tháng, họ mất 25 triệu đồng, nhiều hơn chi phí 20 triệu của một đợt giảm giá. Lúc đó đánh bạn trở thành có lợi.
Ngưỡng ở ví dụ này là 20 triệu chia 5.000 đồng, tức khoảng 4.000 đơn mỗi tháng. Dưới ngưỡng đó, bạn gần như vô hình với đối thủ lớn. Bài học không phải là đừng lớn, mà là khi lớn lên, hãy lớn ở những mảng không lấy trực tiếp của đối thủ, hoặc lớn theo cách khiến chi phí đánh bạn của họ cao lên, như khách gắn với bạn vì dịch vụ chứ không vì giá.
Chọn sân mà đối thủ lớn khó vào
Nhóm khách quá nhỏ với họ nhưng đủ lớn với bạn. Năm mươi hộ người già trong ngõ cần giao hàng tận nhà là con số không đáng để một chuỗi thiết kế quy trình riêng, nhưng là nguồn thu ổn định cho một tiệm nhỏ.
Thứ cần linh hoạt, quyết nhanh. Nhận đặt hàng theo yêu cầu riêng, đổi trả theo thoả thuận, mở sớm hôm có đám cưới trong xóm. Người lớn phải qua quy trình, người nhỏ quyết trong một câu.
Thứ dựa trên quan hệ người với người. Khách quen gửi chìa khoá, gửi hàng, hỏi chuyện. Sự tin tưởng tích lại qua nhiều năm không mua được bằng tiền khuyến mãi.
Hàng địa phương, hàng nhà làm. Rau của vườn trong xã, bánh của người quen làm, mắm của làng bên. Chuỗi lớn khó đưa những thứ này vào danh mục vì không đủ số lượng đều đặn.
Khung giờ và khu vực họ không phục vụ. Ngõ quá hẹp cho xe giao hàng lớn, khu dân cư quá ít người cho một cửa hàng chuỗi. Những chỗ trống trên bản đồ của họ là sân của bạn.
Khi nào không nên tránh mà nên đấu
Tránh đối đầu là lựa chọn mặc định của người nhỏ, nhưng không phải lúc nào cũng đúng. Những trường hợp dưới đây đáng cân nhắc đứng lại:
- Khi lùi là mất hết: nếu toàn bộ khách của bạn đều nằm đúng ở mảng đối thủ lớn tấn công và không có sân khác để chuyển, tránh cũng là thua. Lúc đó cần tìm cách đấu thông minh nhất có thể.
- Khi đối thủ lớn có điểm yếu đúng chỗ bạn mạnh: chất lượng dịch vụ kém, giao hàng chậm, khách phàn nàn nhiều. Đánh vào chỗ đó không phải đối đầu trực diện mà là đánh vào sườn.
- Khi họ chỉ đang thử: người lớn đôi khi mở một điểm để dò thị trường. Nếu bạn giữ khách tốt trong vài tháng đầu, họ có thể kết luận khu này không đáng và rút.
- Khi xu hướng của khách đổi theo hướng có lợi cho bạn: khách bắt đầu chuộng hàng địa phương, hàng rõ nguồn gốc, đúng thứ bạn đang bán.
Ngay cả khi quyết định đấu, đấu ở chỗ mình mạnh vẫn tốt hơn đấu ở chỗ đối thủ chọn. Đứng lại không có nghĩa là hạ giá theo họ.
Dấu hiệu bạn đang tiến sát ngưỡng đáng bị đánh
Đối thủ lớn hiếm khi báo trước. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy bạn đã bắt đầu lọt vào tầm mắt của họ, và nên xem lại cách mình lớn lên:
- Nhân viên của họ bắt đầu hỏi khách về tiệm của bạn, hoặc ghé qua xem hàng, xem giá.
- Họ đột ngột giảm giá đúng những mặt hàng bạn bán chạy nhất, không giảm mặt hàng khác.
- Họ mở thêm dịch vụ bạn đang làm tốt, như giao hàng trong khu hay nhận đặt trước.
- Phần tăng trưởng của bạn trong vài tháng gần đây chủ yếu đến từ khách vốn mua ở họ.
- Nhà cung cấp cho biết đối thủ đang hỏi về những mặt hàng địa phương bạn đang bán.
Gặp một hai dấu hiệu chưa phải lý do để hoảng. Nhưng đó là lúc nên kiểm lại phép tính ngưỡng ở trên với số liệu mới, và nghĩ xem phần lớn lên tiếp theo có thể đến từ mảng riêng thay vì tiếp tục lấn sang sân của họ. Nhận ra sớm cho bạn thời gian chuyển hướng êm thay vì phải đối phó vội vàng khi đối thủ đã ra tay.
Quy trình quyết định trong một buổi
Khi một đối thủ lớn xuất hiện hoặc lấn sang mảng của bạn, ngồi xuống và làm lần lượt:
- Liệt kê năm sáu yếu tố khách quan tâm, chấm mỗi yếu tố nghiêng về ai như bảng ở trên.
- Tính xem bạn đang lấy của họ bao nhiêu khách, và đánh bạn tốn của họ bao nhiêu. Bạn đang dưới hay trên ngưỡng đáng bị đánh?
- Chọn ra hai ba mảng bạn mạnh hơn rõ rệt, và nhóm khách gắn với các mảng đó.
- Quyết định những mảng sẽ nhường: hàng phổ thông chỉ cạnh tranh bằng giá thường là mảng nên giữ ở mức đủ phục vụ khách quen, không đua.
- Đặt lịch xem lại sau ba tháng, đo lượng khách và lãi ở từng mảng.
Bước bốn khó nhất về tâm lý, vì nhường nghe như thua. Nhưng một tiệm nhỏ cố đua ở mọi mảng sẽ mỏng ở mọi mảng, trong khi tiệm biết nhường đúng chỗ sẽ dày ở chỗ đáng giữ.
Nhầm lẫn hay gặp khi đối mặt đối thủ lớn
"Đối thủ lớn kiểu gì cũng nghiền nát mình." Họ chỉ ra tay khi đáng. Với phần lớn tiệm nhỏ, đối thủ lớn có những mối lo lớn hơn nhiều và không nhìn tới. Nỗi sợ thường lớn hơn mối đe doạ thật.
"Phải giảm giá bằng họ mới giữ được khách." Giảm giá là đấu đúng sân của họ, nơi bạn yếu nhất. Khách ở lại với tiệm nhỏ hiếm khi vì giá; họ ở lại vì sự tiện, sự quen và những thứ chuỗi không có.
"Tránh đối đầu là không cần thay đổi gì." Tránh đối đầu đòi hỏi làm tốt hơn hẳn ở sân mình chọn. Tiệm nhỏ không đổi gì vẫn mất khách, chỉ là mất chậm hơn.
"Càng lớn càng an toàn." Lớn lên ở đúng mảng đối thủ lớn đang bán có thể đưa bạn qua ngưỡng đáng bị đánh. Lớn ở mảng riêng mới thật sự an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nhỏ có nên cạnh tranh giá với đối thủ lớn không?
Thường không nên. Đối thủ lớn có giá vốn thấp hơn và sức chịu lỗ lớn hơn, nên cuộc đua giá là sân họ mạnh nhất. Doanh nghiệp nhỏ nên cạnh tranh bằng sự linh hoạt, hiểu khách, dịch vụ riêng và những mặt hàng đối thủ lớn khó đưa vào.
Đừng lớn tới mức đáng bị đánh nghĩa là gì?
Nghĩa là đối thủ lớn chỉ ra tay khi phần khách bạn lấy của họ đáng giá hơn chi phí đánh bạn. Giữ phần lấn sang mảng của họ dưới ngưỡng đó, hoặc lớn lên ở mảng riêng, giúp bạn phát triển mà không kích hoạt một cuộc tấn công tốn kém.
Làm sao biết đối thủ lớn có định đánh mình không?
Nhìn vào phép tính của họ hơn là lời đồn: bạn lấy của họ bao nhiêu khách, một đợt giảm giá tốn của họ bao nhiêu, họ có đang ưu tiên khu vực của bạn không. Nếu phần bạn lấy nhỏ so với chi phí đánh, khả năng họ ra tay thấp.
Tiệm tạp hoá nên làm gì khi cửa hàng tiện lợi mở gần?
Không đua giá hàng phổ thông. Tập trung vào những gì chuỗi khó làm: biết khách, bán lẻ gói nhỏ, giao tận nhà cho người già, nhập hàng địa phương, mở theo nhu cầu của xóm. Giữ quầy hàng gọn sạch để khách không có lý do chê khi so sánh.
Thị trường ngách có quá nhỏ để sống không?
Có thể, nếu chọn ngách quá hẹp. Ngách tốt là nhóm khách quá nhỏ để đối thủ lớn đầu tư riêng, nhưng đủ lớn để nuôi một cơ sở nhỏ. Thử đếm số khách tiềm năng trong bán kính phục vụ và nhân với chi tiêu trung bình trước khi quyết định.
Có nên liên kết các tiệm nhỏ để đối đầu với đối thủ lớn không?
Liên kết để mua chung hàng, chung xe, chung kho giúp giảm chi phí và là cách hợp tác hợp pháp. Nhưng không được thoả thuận cùng giá bán hay chia khách, vì đó là hành vi hạn chế cạnh tranh bị pháp luật cấm dù các bên đều nhỏ.