DauTranh.comĐấu Tranh
Đấu trí trong kinh doanh

Ra mắt sản phẩm trước hay sau đối thủ: khi nào đi trước lợi, khi nào nên chờ

Đi trước giành khách nhưng gánh rủi ro thử sai, đi sau học được nhưng đến muộn. Cây quyết định có số cho thấy khi nào nên ra trước, khi nào nên chờ.

A Vietnamese baker in an apron pressing mooncake dough into wooden molds at a cramped back kitchen counter, overhead shot from above, flour dust in warm tungsten light, face hidden

Ra mắt trước đối thủ có lợi khi món mới nhiều khả năng ăn khách và khách dễ gắn bó với người đến đầu tiên. Đi sau có lợi khi chưa ai biết món đó có hợp khẩu vị không, vì người đi sau học được từ thành công hay thất bại của người đi trước mà không mất tiền thử. Ranh giới giữa hai lựa chọn có thể tính được bằng một cây quyết định đơn giản.

Phần dưới dùng ví dụ hai tiệm bánh cùng khu chuẩn bị ra vị bánh trung thu mới, đi qua lợi thế của từng bên, phép tính xác suất hoà vốn, và tình huống khó nhất: khi cả hai cùng chờ nhau đi trước mà mùa bán thì đang trôi qua.

Đi trước hay đi sau là thế đấu trí gì

Khi bạn và đối thủ đều có thể tung ra một sản phẩm mới, thứ tự ra mắt trở thành một nước đi. Người đi trước để lộ con bài: món gì, giá bao nhiêu, khách đón ra sao. Người đi sau nhìn thấy tất cả rồi mới quyết định. Ngược lại, người đi trước được gặp khách trước, chiếm chỗ trong trí nhớ của họ trước.

Đây là thế đấu trí theo lượt chứ không phải cùng lúc. Trong lý thuyết đối sách, thế theo lượt được phân tích bằng cách tính ngược: bắt đầu từ lựa chọn của người đi sau trong từng tình huống, rồi lùi về xem người đi trước nên làm gì khi đã biết người đi sau sẽ phản ứng ra sao.

Không có câu trả lời chung "đi trước luôn tốt" hay "đi sau luôn khôn". Câu trả lời phụ thuộc vào ba thứ: khả năng món mới thành công, mức độ khách trung thành với người đến đầu, và chi phí của một lần thử hỏng. Ba thứ này khác nhau theo ngành, theo mùa, theo từng món, nên phải tính lại cho từng lần. Một tiệm bánh có thể nên đi trước với món quen làm, rẻ thử, và nên chờ với món cần máy móc mới.

Lợi thế của người đi trước

Chiếm chỗ trong trí nhớ khách. Khách nhớ tiệm đầu tiên bán bánh nhân trà xanh hạt sen trong khu. Khi tiệm thứ hai ra món tương tự, khách hay coi đó là "bắt chước", dù chất lượng ngang nhau.

Giữ chân khách quen trước khi họ đi thử nơi khác. Khách đặt bánh biếu từ sớm thường đặt nơi đầu tiên có món họ thích. Ai đã chốt đơn với bạn thì đối thủ ra sau khó lấy lại trong mùa đó.

Học sớm hơn. Ra trước hai tuần là có hai tuần nghe khách góp ý, chỉnh độ ngọt, đổi bao bì. Đến khi đối thủ ra, món của bạn đã qua một vòng sửa.

Chọn được chỗ đứng tốt nhất. Nếu thị trường chỉ đủ chỗ cho một tiệm bán vị cao cấp, người đến trước chọn được vị trí đó, người đến sau phải chọn vị trí còn lại.

Lợi thế của người đi sau

Không phải trả tiền thử sai. Nếu vị mới không hợp khẩu vị, người đi trước gánh trọn nguyên liệu, khuôn, công thử. Người đi sau chỉ cần nhìn và không làm.

Biết nhu cầu thật. Nhìn tiệm bên cạnh bán được bao nhiêu hộp mỗi ngày, khách khen chê gì, bạn có thông tin mà người đi trước phải trả giá mới có.

Sửa được điểm yếu của người trước. Nếu khách chê bánh của đối thủ quá ngọt hay hộp quá cồng kềnh, bạn ra món đã sửa đúng những điểm đó.

Ít bị đối thủ đáp trả bất ngờ. Người đi sau đã thấy giá và cách bán của đối thủ, nên định giá và định vị sát hơn, ít rủi ro bị phản đòn ngay sau khi ra mắt.

Khách đã được người trước dạy quen. Lần đầu thấy bánh nhân phô mai, khách còn ngờ vực. Người đi trước tốn công giải thích, cho nếm, thuyết phục. Đến lượt người đi sau, khách đã biết món đó là gì và chỉ còn so ai làm ngon hơn.

Ví dụ có số: tiệm bánh nên ra vị mới trước hay chờ

Tiệm A tính ra một vị bánh trung thu mới. Nếu ra trước và vị đó ăn khách, cả mùa lời thêm 30 triệu đồng. Nếu ra trước mà vị đó không hợp, lỗ 10 triệu đồng tiền nguyên liệu, khuôn và công thử. Nếu chờ tiệm B ra trước: vị ăn khách thì A làm theo, đến muộn nên chỉ lời 15 triệu; vị không hợp thì A không làm, không lời không lỗ. Gọi p là khả năng vị mới ăn khách:

Khả năng ăn khách pĐi trước: 30 × p − 10 × (1 − p)Đi sau: 15 × pNên chọn
70%21 − 3 = 18 triệu10,5 triệuĐi trước
50%15 − 5 = 10 triệu7,5 triệuĐi trước
40%12 − 6 = 6 triệu6 triệuNgang nhau
30%9 − 7 = 2 triệu4,5 triệuĐi sau
20%6 − 8 = −2 triệu3 triệuĐi sau

Điểm hoà là 40%: đặt 30p − 10(1 − p) bằng 15p, ra 40p − 10 = 15p, tức 25p = 10, p = 0,4. Nếu tiệm A tin vị mới có trên 40% khả năng ăn khách, ra trước lợi hơn; dưới 40% thì chờ lợi hơn. Con số 40% đổi theo ví dụ, nhưng cách tính giữ nguyên.

Đọc kết quả: điều gì dời điểm hoà

Điểm hoà 40% trong ví dụ phụ thuộc vào ba con số, và mỗi con số kể một câu chuyện. Nếu khách trong khu rất trung thành với người đến đầu, phần lời của người đi sau giảm từ 15 xuống, chẳng hạn, 8 triệu. Khi đó điểm hoà tụt xuống: 30p − 10(1 − p) = 8p cho 32p = 10, tức p khoảng 31%. Khách càng trung thành với người đến trước, càng nên đi trước.

Nếu chi phí thử hỏng tăng, ví dụ vị mới cần máy móc riêng và lỗ 25 triệu nếu thất bại, phép tính thành 30p − 25(1 − p) = 15p, ra 40p = 25, tức p = 0,625. Thử càng đắt, càng nên chờ. Ngược lại, nếu có cách thử rẻ, như làm một mẻ nhỏ bán thử cho khách quen trước, chi phí thử hỏng giảm và điểm hoà dịch về phía đi trước.

Từ đó có ba cách thay đổi thế của mình thay vì chỉ chọn trước hay sau: giảm chi phí thử bằng mẻ nhỏ, tăng sự gắn bó của khách bằng đặt trước có ưu đãi, và kiếm thêm thông tin để đoán p sát hơn. Mỗi cách đều dời điểm hoà theo hướng có lợi cho bạn.

Khi cả hai cùng chờ nhau đi trước

Ví dụ trên giả định tiệm B sẽ ra trước. Nhưng nếu B cũng tính y hệt A và cùng thấy p chỉ khoảng 30%, cả hai cùng chọn chờ. Kết quả: không ai ra món mới, mùa bánh trôi qua, cả hai đều được 0 trong khi lẽ ra một người có thể lời. Đây là thế chờ nhau, giống hai người đứng trước cửa cùng nhường nhau đi trước mà không ai bước.

Thế chờ nhau đặc biệt tốn kém với sản phẩm theo mùa. Bánh trung thu chỉ bán khoảng một tháng; chờ đối thủ thêm hai tuần là mất một nửa mùa. Cái giá của việc chờ không còn là 0 mà là phần mùa bị mất. Khi tính lại với cái giá này, đi trước thường hấp dẫn hơn so với ví dụ đầu.

Có hai cách thoát. Một là đặt hạn chờ: "nếu đến ngày rằm tháng bảy chưa ai ra thì mình ra". Hai là thử nhỏ thay vì chờ: ra một vị mới với số lượng giới hạn cho khách đặt trước, vừa có tín hiệu thị trường vừa không gánh rủi ro lớn. Cách thứ hai biến thế lưỡng lự thành một bước dò đường rẻ tiền.

Câu tự hỏi trước khi quyết định thời điểm ra mắt

Trước khi chốt ngày tung món mới, đi qua các câu sau và ghi câu trả lời bằng con số nếu có thể:

  • Khả năng món này ăn khách là bao nhiêu, căn cứ vào đâu: khách quen góp ý, mẻ thử, hay chỉ cảm giác?
  • Nếu thất bại, mình mất bao nhiêu tiền và bao nhiêu uy tín?
  • Khách trong khu có hay gắn với người đến đầu tiên không, hay họ dễ đổi sang nơi rẻ hơn, ngon hơn?
  • Đối thủ có đang chuẩn bị món tương tự không, và họ thường ra sớm hay muộn?
  • Mùa bán kéo dài bao lâu, mỗi tuần chờ thêm mất bao nhiêu phần?
  • Có cách nào thử nhỏ, rẻ, nhanh trước khi tung ra cả mẻ lớn không?

Câu cuối thường mở ra lối đi tốt nhất. Phần lớn quyết định "trước hay sau" bớt căng khi bạn tìm được một bước thử nhỏ, vì nó vừa cho bạn lợi thế học sớm của người đi trước vừa giữ chi phí rủi ro thấp như người đi sau.

Nhầm lẫn hay gặp về đi trước và đi sau

"Người đi trước luôn thắng." Người đi trước hay được kể lại khi họ thành công, còn những người đi trước thất bại thì không ai nhắc. Đi trước chỉ lợi khi khả năng thành công đủ cao hoặc chi phí thử đủ thấp.

"Đi sau là bắt chước, không có giá trị." Đi sau có chủ đích là một chiến lược: quan sát, sửa điểm yếu của người trước, ra món tốt hơn. Nhiều món được khách nhớ là của người làm tốt nhất, không phải người làm đầu tiên.

"Chờ thì không mất gì." Chờ mất thời gian bán hàng, nhất là với hàng theo mùa, và có thể mất chỗ đứng tốt nhất vào tay đối thủ. Hãy tính cái giá của chờ đợi bằng tiền.

"Quyết định trước hay sau chỉ làm một lần." Mỗi món, mỗi mùa có xác suất và chi phí khác nhau. Tiệm đi trước với vị bánh này có thể nên đi sau với vị khác. Thói quen luôn đi trước hay luôn chờ đều là bỏ qua phép tính.

"Đối thủ đi trước tức là họ biết điều mình không biết." Có khi đúng, có khi họ chỉ nóng vội hoặc có chi phí thử rẻ hơn bạn. Hãy xem kết quả bán hàng của họ, đừng xem việc họ đi trước như bằng chứng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên luôn ra sản phẩm trước đối thủ không?

Không. Ra trước có lợi khi khả năng món mới thành công đủ cao, khách hay gắn với người đến đầu và chi phí thử hỏng không quá lớn. Nếu sản phẩm còn nhiều rủi ro và thử thì đắt, chờ xem đối thủ đi trước thường lợi hơn.

Làm sao ước lượng khả năng một món mới ăn khách?

Dựa vào tín hiệu có thật thay vì cảm giác: cho khách quen nếm thử và hỏi họ có mua không, làm một mẻ nhỏ bán thử, xem các món tương tự từng bán ra sao. Mỗi tín hiệu giúp con số ước lượng sát hơn và quyết định đi trước hay sau bớt mạo hiểm.

Nếu đối thủ đã ra trước và thành công thì có nên làm theo không?

Nên tính lại phần còn lại cho mình: khách đã chốt đơn với đối thủ bao nhiêu, còn bao lâu nữa hết mùa, mình có cải tiến được gì không. Làm theo mà không có điểm khác biệt thì chỉ giành được phần khách còn sót lại.

Thử nhỏ trước có làm lộ ý tưởng cho đối thủ không?

Có thể, nhưng thường không nghiêm trọng. Bán thử cho khách quen trong vài ngày cho bạn thông tin quý hơn rủi ro đối thủ biết sớm. Nếu ý tưởng dễ sao chép tới mức vài ngày là đối thủ làm được, giữ bí mật lâu cũng không giúp được nhiều.

Thế chờ nhau giữa hai bên đối thủ thoát ra bằng cách nào?

Đặt cho mình một hạn chờ rõ ràng, quá hạn thì tự ra; hoặc thử nhỏ để có thông tin mà không phải đặt cược lớn. Không nên nhắn tin hỏi đối thủ định ra món gì khi nào, vì việc trao đổi kế hoạch kinh doanh giữa hai bên cạnh tranh dễ thành thông đồng.

Ra mắt đồng thời với đối thủ thì sao?

Khi hai bên ra cùng lúc, không ai có lợi thế học trước hay đến trước, và cuộc đấu quay về chất lượng, giá, cách bán. Trường hợp này nên dồn sức vào điểm khác biệt rõ ràng nhất của món mình để khách có lý do chọn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138