Vùng thoả thuận là khoảng giá nằm giữa mức thấp nhất người bán chịu bán và mức cao nhất người mua chịu trả. Giá chốt rơi ở đâu trong khoảng đó thì cả hai đều hơn là không mua bán gì. Nếu giá sàn của người bán cao hơn giá trần của người mua thì vùng thoả thuận không tồn tại, và không lời lẽ khéo nào cứu được cuộc mua bán đó nếu chỉ bàn mỗi giá.
Hiểu vùng thoả thuận giúp bạn tách một cuộc mặc cả thành hai câu hỏi riêng: có mua bán được không, và nếu được thì phần lợi chia thế nào. Hai câu hỏi này cần hai cách xử lý khác nhau. Phần dưới đi qua cách ước giá sàn, giá trần, một bảng chia phần lợi cụ thể và những việc làm được khi vùng thoả thuận bằng không.
Giá sàn và giá trần đến từ đâu
Giá sàn của người bán không phải con số họ thích, mà là con số dưới đó họ thà làm việc khác. Người muốn bán chiếc máy giặt cũ có thể gọi cửa hàng thu mua đồ cũ và được trả 3 triệu, mang tận nhà. Vậy bán cho bạn dưới 3 triệu thì họ thiệt so với gọi cửa hàng. Giá sàn của họ khoảng 3 triệu, có thể nhích lên chút vì bán lẻ phải tiếp khách, chờ hẹn.
Giá trần của người mua cũng tính kiểu đó. Bạn xem máy mới cùng loại giá 7 triệu, máy cũ còn tốt bạn thấy chỉ đáng tối đa 4,5 triệu, vì cao hơn thì thêm chút nữa là mua máy mới có bảo hành. Vậy 4,5 triệu là giá trần của bạn: trên mức đó bạn thà đi mua máy mới.
Điểm mấu chốt là cả hai con số đều sinh ra từ một phương án khác mà mỗi người có trong tay: người bán có cửa hàng thu mua, người mua có máy mới. Phương án khác càng tốt, giá sàn của người bán càng cao hoặc giá trần của người mua càng thấp. Ai muốn đổi vùng thoả thuận thì phải đổi phương án đó chứ không phải đổi giọng nói. Khi chưa xác định được phương án khác, con số giới hạn của bạn chỉ là cảm giác, và cảm giác rất dễ bị con số của người kia kéo đi.
Bảng chia phần lợi: chiếc máy giặt cũ
Với giá sàn 3,0 triệu và giá trần 4,5 triệu, vùng thoả thuận rộng 1,5 triệu. Mỗi mức giá chốt chia 1,5 triệu đó cho hai người theo một tỉ lệ khác nhau. Phần lợi của người bán là giá chốt trừ giá sàn; phần lợi của người mua là giá trần trừ giá chốt.
| Giá chốt | Người bán hơn bán cho cửa hàng | Người mua đỡ hơn mức tối đa | Tổng hai phần |
|---|---|---|---|
| 3,0 triệu | 0 | 1,5 triệu | 1,5 triệu |
| 3,5 triệu | 0,5 triệu | 1,0 triệu | 1,5 triệu |
| 3,75 triệu | 0,75 triệu | 0,75 triệu | 1,5 triệu |
| 4,0 triệu | 1,0 triệu | 0,5 triệu | 1,5 triệu |
| 4,5 triệu | 1,5 triệu | 0 | 1,5 triệu |
| 4,8 triệu | Không xảy ra: người mua đi mua máy mới |
Cột cuối cho thấy điều quan trọng: trong một cuộc mặc cả chỉ bàn giá, tổng phần lợi cố định ở 1,5 triệu. Mặc cả giá thuần tuý là chia một khoản cố định, ai được thêm bao nhiêu thì người kia mất bấy nhiêu.
Mức 3,75 triệu là điểm chia đôi, mỗi bên hơn phương án của mình 0,75 triệu. Ngoài đời giá chốt hiếm khi rơi đúng điểm giữa; nó nghiêng về phía người nắm thông tin tốt hơn, kiên nhẫn hơn, hoặc có phương án khác chắc hơn.
Ai lấy phần lớn hơn trong vùng thoả thuận
Người biết giới hạn của người kia. Nếu bạn biết người bán vừa được cửa hàng trả 3 triệu, bạn biết giá sàn của họ và có thể chốt sát 3 triệu. Nếu họ biết bạn đã quyết không mua máy mới, giá trần của bạn lộ ra và họ đẩy lên sát 4,5 triệu. Vì vậy giới hạn của mình là thứ nên giữ kín nhất trong cả cuộc mặc cả.
Người ít vội hơn. Người bán đang chuyển nhà ngày mai thì mỗi ngày chờ đều tốn; người mua chưa gấp có thể đi xem chỗ khác. Bên ít vội chịu được nhiều lượt hơn và thường kéo giá về phía mình.
Người có phương án khác chắc chắn hơn. Một lời trả giá 3 triệu của cửa hàng là phương án chắc; một câu “chắc tầm 3 triệu có người lấy” chỉ là phỏng đoán. Phương án chắc cho bạn can đảm từ chối giá dở.
Người đưa ra lý do hợp lý cho con số của mình. Trong vùng thoả thuận, mọi mức giá đều “được” với cả hai, nên con số có lý do (“máy đã thay bo mạch năm ngoái”, “lồng giặt có vết gỉ”) dễ được chấp nhận hơn con số trần trụi.
Ước vùng thoả thuận trước khi mặc cả
Bạn không nhìn thấy giá sàn của người bán, nhưng ước được khá gần. Làm theo năm bước, ghi ra giấy cho chắc:
- Ghi giá trần của bạn bằng cách hỏi: nếu không mua món này thì phương án tốt nhất là gì và tốn bao nhiêu. Trong ví dụ, máy mới 7 triệu có bảo hành, nên bạn đặt trần 4,5 triệu cho máy cũ.
- Đoán phương án của người bán: họ có thể bán cho cửa hàng thu mua, đăng bán tiếp, hay để lại dùng. Gọi thử một cửa hàng thu mua hỏi giá loại máy đó là cách nhanh để biết mức sàn.
- Cộng các chi phí người bán phải gánh nếu không bán cho bạn: thời gian chờ người khác, công tiếp khách, chỗ để máy khi đang dọn nhà. Những thứ này làm giá sàn thật của họ thấp hơn cái họ nói.
- Viết khoảng ước tính: “sàn khoảng 3,0 đến 3,3; trần của mình 4,5”. Nếu khoảng này dương, đáng ngồi mặc cả.
- Chọn mục tiêu ở nửa có lợi cho bạn nhưng có lý do bảo vệ được, ví dụ 3,5 triệu, rồi tính con số mở đầu từ đó.
Trong lúc nói chuyện, hãy cập nhật ước đoán theo những gì nghe được: người bán nhắc “mai xe dọn nhà tới” là giá sàn của họ vừa hạ xuống.
Dò giới hạn của người kia bằng câu hỏi
Giới hạn của người bán lộ ra qua những chuyện họ kể, không qua con số họ rao. Vài câu hỏi tự nhiên cho bạn nhiều thông tin hơn cả chục lượt trả giá. Bảng dưới ghi câu hỏi, câu trả lời có thể nghe được và điều nó gợi ý về giá sàn.
| Câu hỏi | Câu trả lời nghe được | Gợi ý về giá sàn |
|---|---|---|
| Anh chị bán vì sao ạ? | Chuyển vào phòng nhỏ, không có chỗ để | Sàn thấp: giữ lại cũng không dùng được |
| Khi nào cần bán xong? | Cuối tuần này dọn rồi | Sàn thấp dần theo từng ngày |
| Đã có ai hỏi chưa ạ? | Có người hỏi nhưng chưa xuống xem | Chưa có phương án nào chắc trong tay |
| Đã gọi cửa hàng thu mua chưa? | Họ trả rẻ quá nên chưa bán | Sàn chỉ cao hơn giá cửa hàng một chút |
| Máy mua lâu chưa, sửa lần nào chưa? | Năm năm, thay bo mạch một lần | Cho bạn lý do kéo giá xuống |
Hỏi để hiểu chứ không phải để bắt bí: người bán thấy bạn quan tâm thật đến món hàng thì cũng dễ nói chuyện hơn. Đổi lại, khi đến lượt bạn bị hỏi “em cần gấp không, có xem chỗ khác chưa”, bạn trả lời thật nhưng không cần khai giới hạn: “em đang xem thêm hai chỗ nữa” là đủ.
Một lưu ý: đừng đọc quá nhiều vào một câu nói lẻ. Người bán nói “có người hỏi rồi” có thể đúng, có thể chỉ là cách giữ giá. Hãy gom nhiều tín hiệu cùng chiều rồi mới chỉnh ước đoán của mình.
Khi vùng thoả thuận không tồn tại
Giả sử người bán chỉ chịu bán từ 5 triệu vì nghĩ máy còn mới, còn trần của bạn là 4,5 triệu. Không có mức giá nào làm cả hai cùng hơn phương án riêng của mình. Lúc này cố mặc cả giá chỉ làm cả hai mệt. Có ba hướng đáng thử.
Hướng thứ nhất là kiểm tra lại giới hạn có đúng không. Người bán có thể đặt sàn theo giá mua mới năm xưa chứ không theo giá cửa hàng thu mua hôm nay. Đưa cho họ một mốc thật, như giá cửa hàng vừa báo, đôi khi làm sàn của họ tụt xuống dưới trần của bạn.
Hướng thứ hai là thêm thứ ngoài giá. Nếu người bán cần dọn nhà gấp, bạn nhận tự tháo máy, tự chở đi trong ngày; với họ điều này đáng vài trăm nghìn. Nếu bạn cần máy chạy chắc, họ cho bạn giặt thử một mẻ trước khi trả tiền; với bạn điều này làm trần nhích lên vì bớt rủi ro. Mỗi thứ thêm vào có thể đổi vị trí sàn hoặc trần.
Hướng thứ ba là dừng lại sạch sẽ. Nói rõ con số cao nhất của bạn và để lại cách liên lạc. Người bán chưa bán được cho ai sau một tuần thường tự hạ sàn và gọi lại. Một cuộc mặc cả không thành hôm nay không phải thất bại nếu giới hạn của bạn được tính đúng.
Nhầm lẫn hay gặp về vùng thoả thuận
Khái niệm này đơn giản nhưng hay bị dùng sai ở mấy chỗ quen thuộc:
- Lấy giá mong muốn làm giá sàn. Giá bạn mong là mục tiêu; giá sàn là mức dưới đó bạn thà đi phương án khác. Nhầm hai cái này khiến bạn từ chối những cuộc mua bán đáng lẽ có lợi.
- Đặt giới hạn theo cảm xúc ngay tại chỗ. Thấy món đồ đẹp, trần tự nhảy lên. Giới hạn nên được viết ra trước khi gặp người bán.
- Tiết lộ giới hạn để tỏ ra thật thà. Nói “em chỉ có tối đa 4,5 triệu” là trao cho người kia toàn bộ vùng thoả thuận. Thật thà nằm ở chỗ không nói dối, không nằm ở chỗ khai hết.
- Nghĩ rằng chia đôi luôn là công bằng. Chia đôi khoảng cách giữa hai con số mở đầu không phải chia đôi vùng thoả thuận, vì con số mở đầu có thể bị đẩy xa có chủ ý.
- Quên rằng vùng thoả thuận thay đổi theo thời gian. Ngày mai người bán phải dọn nhà, sàn của họ thấp hơn hôm nay. Tuần sau máy mới giảm giá, trần của bạn cũng thấp xuống.
Ghi nhớ một câu: giới hạn của bạn là để bạn dùng, không phải để người kia biết.
Câu hỏi thường gặp
Vùng thoả thuận khác giá mong muốn ở điểm nào?
Giá mong muốn là con số bạn hy vọng chốt được. Vùng thoả thuận là toàn bộ khoảng giá mà cả hai bên vẫn còn hơn phương án riêng của mình, từ giá sàn người bán tới giá trần người mua.
Làm sao biết giá sàn của người bán khi họ không nói?
Hãy đoán phương án khác của họ, như giá cửa hàng thu mua sẵn sàng trả, giá các tin rao cùng loại đã lâu chưa bán được, rồi trừ đi chi phí chờ đợi mà họ phải gánh. Hỏi chuyện tự nhiên như vì sao bán, cần bán lúc nào cũng cho thêm manh mối.
Có nên nói thẳng giới hạn của mình để đỡ mất thời gian không?
Chỉ nên nói khi bạn sắp dừng cuộc mặc cả và muốn người kia biết đó là con số cuối. Nói sớm thì người kia sẽ đẩy giá chốt về sát giới hạn đó, và bạn mất gần hết phần lợi trong vùng thoả thuận.
Vì sao có lúc hai bên đều muốn mua bán mà vẫn không chốt được?
Có thể vùng thoả thuận thật sự không tồn tại vì sàn cao hơn trần. Cũng có thể vùng có tồn tại nhưng cả hai cùng giữ giá quá lâu vì sợ thiệt, hoặc một bên đặt giới hạn theo cảm xúc thay vì theo phương án khác thực tế.
Thêm điều kiện ngoài giá có làm vùng thoả thuận rộng ra không?
Có, nếu điều kiện đó rẻ với bên này mà quý với bên kia. Ví dụ người mua tự chở hàng giúp người bán đang dọn nhà gấp; người bán cho dùng thử giúp người mua bớt lo hàng hỏng. Mỗi điều kiện như vậy dời sàn xuống hoặc đẩy trần lên.