DauTranh.comĐấu Tranh
Lượt đi và tính trước

Đếm chẵn lẻ số lượt: mẹo biết trước ai đi nước cuối mà không cần tính từng nước

Có cuộc đấu luôn kéo dài đúng một số lượt dù ai đi thế nào. Đếm chẵn lẻ số lượt là biết ai thắng: bẻ thanh kẹo, chia đống sỏi, đặt dấu cộng trừ, chia lịch luân phiên.

Two Vietnamese kids at a kitchen counter snapping a chocolate bar into small squares, an adult hand resting nearby, close-up from the side, warm evening light, playful mood

Có những cuộc đấu mà dù hai bên đi thế nào, tổng số lượt vẫn luôn bằng đúng một con số. Khi đó chỉ cần biết con số ấy là chẵn hay lẻ: lẻ thì người đi trước đi nước cuối, chẵn thì người đi sau đi nước cuối. Mọi tính toán từng nước đều thừa.

Mẹo nằm ở chỗ nhận ra một đại lượng thay đổi đúng một đơn vị sau mỗi lượt, có giá trị đầu và giá trị cuối biết trước. Bài này đi qua bốn ví dụ — bẻ thanh kẹo, chia đống sỏi, đặt dấu cộng trừ, chia lịch luân phiên — rồi bàn khi nào số lượt không cố định và một "nước đổi nhịp" làm đảo cả kết quả.

Ví dụ kinh điển: bẻ thanh kẹo

Một thanh kẹo sô-cô-la chia sẵn 4 hàng 6 cột, tức 24 ô. Hai người lần lượt bẻ: mỗi lượt cầm một mảnh bất kỳ (gồm nhiều ô) và bẻ nó thành hai mảnh theo một đường kẻ thẳng. Ai bẻ lần cuối cùng, tức là sau lượt đó chỉ còn toàn những ô đơn, là người thắng.

Nhìn qua tưởng phải tính nhiều: bẻ dọc hay ngang, bẻ mảnh to hay mảnh nhỏ. Nhưng hãy đếm số mảnh. Ban đầu có 1 mảnh. Mỗi lần bẻ, một mảnh thành hai, tổng số mảnh tăng đúng 1. Cuối cùng có 24 mảnh (24 ô đơn). Vậy số lần bẻ luôn là 24 − 1 = 23, không hơn không kém.

23 là số lẻ. Người đi trước bẻ các lần thứ 1, 3, 5, …, 23 — tức là bẻ lần cuối. Người đi trước thắng, dù hai bên bẻ thế nào. Không có nước đi hay, không có nước đi dở; kết quả đã định từ lúc chọn ai đi trước.

Bài học: khi một cuộc đấu có vẻ nhiều lựa chọn, hãy tìm thứ gì đổi đúng một đơn vị sau mỗi lượt. Nếu tìm được, và biết nó bắt đầu từ đâu, kết thúc ở đâu, thì số lượt đã biết trước.

Bảng tra: kích thước thanh kẹo và bên đi nước cuối

Với thanh kẹo m hàng n cột, số lần bẻ luôn là m × n − 1. Tích m × n chẵn thì số lần bẻ lẻ, người đi trước bẻ lần cuối; tích lẻ thì ngược lại.

Kích thướcSố ôSố lần bẻChẵn hay lẻNgười bẻ lần cuối
1 × 887LẻNgười đi trước
2 × 71413LẻNgười đi trước
3 × 41211LẻNgười đi trước
3 × 51514ChẵnNgười đi sau
4 × 62423LẻNgười đi trước
5 × 52524ChẵnNgười đi sau

Vì vậy nếu được chọn lượt với thanh kẹo 3 × 5 hay 5 × 5, hãy nhường đối phương đi trước. Với thanh có ít nhất một cạnh chẵn, hãy xin đi trước. Kiểm nhanh: tích hai số lẻ mới là số lẻ, nên chỉ khi cả hai cạnh đều lẻ thì người đi sau thắng.

Ba ví dụ khác cùng một mẹo

Chia đống sỏi. Có một đống 12 viên. Mỗi lượt, người đi chọn một đống có ít nhất 2 viên và chia nó thành hai đống khác rỗng (không cần bằng nhau). Ai không còn đống nào chia được là thua. Đếm số đống: ban đầu 1, mỗi lượt tăng đúng 1, kết thúc khi mọi đống chỉ còn 1 viên, tức 12 đống. Số lượt luôn là 11, số lẻ, người đi trước đi lượt cuối và người đi sau là người không còn gì để chia. Người đi trước thắng.

Đặt dấu cộng trừ. Viết dãy số 1 đến 10 trên giấy, giữa các số để trống. Hai người lần lượt điền dấu cộng hoặc trừ vào chỗ trống cho đến khi hết. Một người muốn kết quả là số chẵn, người kia muốn số lẻ. Nếu điền toàn dấu cộng, tổng là 55, số lẻ. Đổi một dấu cộng trước số k thành dấu trừ thì tổng giảm 2k, vẫn giữ nguyên chẵn lẻ. Vậy kết quả luôn là số lẻ, người muốn lẻ thắng bất kể ai điền gì. Đây là chẵn lẻ của kết quả, không phải của số lượt, nhưng cùng một ý: tìm thứ không đổi.

Chia lịch luân phiên. Hai chị em thay nhau rửa bát mỗi tối trong tháng có 31 ngày, chị bắt đầu từ ngày 1. Chị rửa các ngày lẻ: 1, 3, …, 31, tổng 16 ngày; em rửa 15 ngày. Lịch luân phiên đều đặn với tổng số lượt lẻ luôn để người bắt đầu làm thêm một lượt. Người khéo sẽ đề nghị bắt đầu vào tháng có 30 ngày, hoặc đổi người bắt đầu mỗi tháng.

Khi số lượt không cố định: tìm nước đổi nhịp

Phần lớn cuộc đấu không có số lượt cố định. Bốc sỏi mỗi lần một hoặc hai viên thì đống mười viên có thể hết sau năm lượt hoặc mười lượt. Ở đây chẵn lẻ không tự quyết, nhưng nó gợi ý nơi cần nhìn: nước nào làm thay đổi chẵn lẻ của số lượt còn lại. Gọi đó là nước đổi nhịp.

Trong bốc sỏi một hoặc hai viên, bốc hai viên là "ăn" một lượt so với bốc một viên. Người biết dùng sẽ bốc hai khi cần đổi nhịp và bốc một khi muốn giữ nhịp, sao cho số viên còn lại sau lượt mình luôn chia hết cho 3. Mỗi khi đối phương bốc một, bạn bốc hai; đối phương bốc hai, bạn bốc một. Mỗi vòng hai lượt luôn hết đúng ba viên — nhịp được giữ cố định.

Ở thanh kẹo, không có nước đổi nhịp nào: mỗi lần bẻ chỉ tăng đúng một mảnh. Chính vì vậy kết quả đã định. Nếu thêm luật "mỗi người được một lần bẻ hai mảnh cùng lúc", thì lần bẻ kép đó là nước đổi nhịp, và người còn giữ quyền bẻ kép đến cuối sẽ quyết định ai thắng.

Quyền bỏ lượt cũng là một nước đổi nhịp. Đó là lý do nhiều cuộc đấu cấm bỏ lượt: chỉ một lần được bỏ lượt là đủ đảo ngược mọi lợi thế chẵn lẻ. Khi tự đặt luật cho một cuộc đấu trí, hãy cân nhắc kỹ có cho bỏ lượt hay không.

Nhiều phần cùng lúc: cộng số lượt lại

Khi cuộc đấu gồm nhiều phần độc lập và mỗi lượt chỉ đi ở một phần, số lượt của cả cuộc bằng tổng số lượt của từng phần, miễn là mỗi phần có số lượt cố định. Ví dụ đặt cạnh nhau hai thanh kẹo, một thanh 3 × 5 và một thanh 2 × 2. Mỗi lượt bẻ một mảnh của thanh nào cũng được.

Thanh 3 × 5 cần 15 − 1 = 14 lần bẻ, thanh 2 × 2 cần 4 − 1 = 3 lần bẻ. Tổng 14 + 3 = 17 lần, số lẻ, người đi trước bẻ lần cuối. Để ý rằng nếu chỉ có thanh 3 × 5, người đi sau thắng; thêm một thanh nhỏ 2 × 2 là đảo ngược kết quả.

Quy tắc cộng chẵn lẻ rất gọn: chẵn cộng chẵn ra chẵn, lẻ cộng lẻ ra chẵn, chẵn cộng lẻ ra lẻ. Không cần cộng các con số thật, chỉ cần đếm có bao nhiêu phần có số lượt lẻ. Số phần lẻ là số lẻ thì tổng lẻ.

Ứng dụng nhỏ: khi đặt luật cho một cuộc đấu trí trong lớp và muốn người đi trước, đi sau ngang nhau qua nhiều ván, hãy thay đổi cỡ thanh kẹo (hoặc số sỏi) giữa các ván sao cho một nửa số ván có tổng lượt chẵn, một nửa có tổng lượt lẻ.

Mẹo chẵn lẻ khi đặt luật cho người khác

Người tổ chức một cuộc đấu trí ở lớp học hay buổi họp mặt gia đình nên kiểm chẵn lẻ trước, vì một luật có số lượt cố định thực chất là luật "ai đi trước thắng" hoặc "ai đi sau thắng" trá hình. Người đấu tưởng mình đang đọ trí, nhưng kết quả đã định từ lúc bốc thăm lượt.

Có hai cách xử lý. Cách thứ nhất là biến nó thành câu đố phát hiện: nói rõ với người đấu rằng có một mẹo giúp biết trước kết quả, ai tìm ra mẹo là người hiểu bài. Cách này hợp với lớp học, vì niềm vui nằm ở khoảnh khắc nhận ra.

Cách thứ hai là thêm một nước đổi nhịp vào luật, chẳng hạn mỗi người được bẻ kép một lần, để cuộc đấu thật sự cần tính. Khi đó người giỏi là người biết giữ nước đổi nhịp đến đúng lúc.

Dù chọn cách nào, đừng để người đấu thua mà không hiểu vì sao. Giải thích mẹo chẵn lẻ sau mỗi ván là cách nhanh nhất để mọi người cùng tiến bộ.

Quy trình kiểm chẵn lẻ trước khi đấu

Trước khi chọn lượt hoặc trước khi bỏ công tính từng nước, làm nhanh năm bước này:

  1. Tìm một đại lượng đổi đúng một đơn vị sau mỗi lượt: số mảnh, số đống, số ô đã tô, số dấu đã điền.
  2. Xác định giá trị lúc bắt đầu và giá trị lúc kết thúc chắc chắn (không phụ thuộc cách đi).
  3. Hiệu hai giá trị là số lượt. Xem nó chẵn hay lẻ.
  4. Đối chiếu với luật thắng: người đi nước cuối thắng hay thua? Từ đó biết nên xin đi trước hay đi sau.
  5. Kiểm xem luật có nước đổi nhịp nào không (bỏ lượt, đi kép, bước nhiều đơn vị một lúc). Có thì kết luận chẵn lẻ chỉ còn là gợi ý; phải tính tiếp ai giữ được nước đổi nhịp cuối cùng.

Với trẻ nhỏ, bước một là phần thú vị nhất: cho các em bẻ thử vài thanh kẹo cỡ khác nhau và đếm số lần bẻ, các em tự thấy con số không đổi dù bẻ kiểu nào.

Nhầm lẫn hay gặp

Đếm ô thay vì đếm lần bẻ. Thanh 24 ô có 23 lần bẻ, không phải 24. Lệch một đơn vị là đảo ngược kết luận chẵn lẻ. Luôn đếm số lần đại lượng thay đổi, tức là hiệu giữa cuối và đầu.

Tưởng số lượt cố định khi thật ra không. Nếu một nước có thể làm đại lượng tăng hai đơn vị (bẻ một lúc ba mảnh, chia một đống làm ba), số lượt không còn cố định. Đọc kỹ luật trước khi đếm.

Nhầm người đi nước cuối với người thắng. Có luật "ai không đi được là thua" — người đi nước cuối thắng. Có luật "ai đi nước cuối là thua". Cùng một số lượt lẻ, hai luật cho hai kết quả ngược nhau.

Cố tìm nước hay trong cuộc đấu đã định. Với thanh kẹo, mọi cách bẻ đều cho cùng kết quả. Thời gian tính nước hay nên dành cho việc chọn lượt ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Bẻ thanh kẹo 6 × 8 ô thì ai bẻ lần cuối?

Thanh có 48 ô nên luôn cần 47 lần bẻ, là số lẻ. Người đi trước bẻ các lần lẻ, trong đó có lần thứ 47, nên người đi trước bẻ lần cuối dù hai bên bẻ theo cách nào.

Vì sao số lần bẻ không phụ thuộc cách bẻ?

Vì mỗi lần bẻ chỉ biến một mảnh thành hai, tổng số mảnh tăng đúng một. Bắt đầu từ một mảnh, kết thúc ở số mảnh bằng số ô, nên số lần bẻ luôn bằng số ô trừ một.

Nước đổi nhịp là gì?

Là nước đi làm thay đổi tính chẵn lẻ của số lượt còn lại, như bỏ lượt, đi kép, hoặc bốc hai viên thay vì một. Cuộc đấu có nước đổi nhịp thì không thể kết luận chỉ bằng đếm chẵn lẻ; phải xem ai giữ được nước đổi nhịp cuối cùng.

Mẹo chẵn lẻ có dùng được trong việc chia việc nhà không?

Được. Lịch luân phiên đều đặn với số lượt lẻ luôn để người bắt đầu làm thêm một lượt. Muốn công bằng, đổi người bắt đầu theo từng tháng hoặc từng tuần, hoặc chọn chu kỳ có số lượt chẵn.

Làm sao nhận ra một cuộc đấu có số lượt cố định?

Tìm thứ gì thay đổi đúng một đơn vị sau mỗi lượt và có điểm đầu, điểm cuối biết trước. Nếu tìm được, số lượt là hiệu giữa điểm cuối và điểm đầu. Nếu thứ đó có lúc đổi hai đơn vị, số lượt không còn cố định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138