DauTranh.comĐấu Tranh
Chiến thuật trong thể thao

Đá luân lưu nên sút hướng nào: cuộc đấu đoán ý giữa người sút và thủ môn

Đá luân lưu là cuộc đấu đoán ý: sút góc sở trường mãi thì bị bắt bài. Bảng bốn khả năng, cách tính tỉ lệ đổi hướng và việc tập cho đội phong trào.

A young Vietnamese footballer seen from behind placing the ball on the penalty spot, goalkeeper crouched in a blurred goal, low angle, late afternoon golden light

Trong loạt luân lưu không có hướng sút nào luôn đúng: nếu bạn lúc nào cũng sút về góc sở trường, thủ môn chỉ cần đổ người về góc đó là lấy lại phần lợi. Cách sút khôn là trộn hướng theo một tỉ lệ mà thủ môn không khai thác được, nghiêng về góc sở trường nhưng không bao giờ sút một góc mãi.

Lý do nằm ở chỗ quả phạt đền là một cuộc đấu đoán ý diễn ra gần như cùng lúc: thủ môn phải chọn hướng đổ người trước khi kịp nhìn thấy bóng bay đi đâu. Bài này dựng một bảng bốn khả năng với số giả định, tính từng bước tỉ lệ đổi hướng hợp lý cho cả hai bên, rồi chuyển sang những việc đội phong trào có thể tập ngay ở sân cỏ nhân tạo cuối tuần.

Vì sao quả luân lưu là một cuộc đấu đoán ý

Từ chấm phạt đền tới khung thành chỉ khoảng mười một mét, bóng sút căng đi hết quãng đó nhanh hơn thời gian thủ môn kịp thấy hướng rồi lao theo. Vì vậy thủ môn gần như buộc phải chọn hướng trước, dựa vào điều đoán được chứ không dựa vào điều nhìn thấy. Người sút cũng ở thế tương tự: họ chọn góc trước khi biết thủ môn sẽ đổ về đâu. Hai người ra quyết định gần như đồng thời, không ai được xem nước đi của người kia.

Trong lý thuyết đối sách, đây là dạng cuộc đấu tổng bằng không: bàn thắng của người sút là bàn thua của thủ môn, không có kết cục nào cả hai cùng vui. Ở dạng này, nếu một bên có thói quen lộ ra thì bên kia ăn trọn phần lợi. Người sút quen bắn góc trái sẽ gặp thủ môn đổ trái; thủ môn quen đổ phải sẽ gặp người sút bắn trái.

Điều đáng chú ý là chỉ cần đối phương biết thói quen của bạn là đủ thua thiệt, không cần họ giỏi hơn. Ở giải phong trào, nơi cả đội đã đá với nhau nhiều mùa, người gác đền nhà bên thường nhớ khá rõ ai hay sút góc nào. Câu hỏi đúng vì thế không phải là “góc nào tốt nhất” mà là “trộn hai góc theo tỉ lệ nào để biết rồi cũng không lợi dụng được”.

Bảng bốn khả năng: sút góc sở trường hay góc còn lại

Giả sử một người sút thuận chân phải. Góc sở trường là góc họ sút mạnh và chắc nhất, góc còn lại sút được nhưng kém lực hơn. Các con số dưới đây là giả định để minh hoạ cách nghĩ, không phải số đo của giải nào: đó là khả năng thành bàn trong từng tình huống.

Người sút chọnThủ môn đổ về góc sở trườngThủ môn đổ về góc còn lại
Góc sở trường60% thành bàn (thủ môn đoán đúng nhưng bóng căng)95% thành bàn (chỉ hỏng khi sút chệch)
Góc còn lại90% thành bàn (thủ môn đổ sai)40% thành bàn (thủ môn đoán đúng, bóng yếu hơn)

Đọc bảng theo hàng: góc sở trường cho kết quả tốt hơn khi thủ môn đoán trúng (60% so với 40%), và gần ngang khi thủ môn đoán sai (95% so với 90%). Nhìn vậy dễ kết luận “cứ sút góc sở trường”. Nhưng đọc theo cột thì thấy vấn đề: nếu người sút luôn chọn góc sở trường, thủ môn luôn đổ về đó và tỉ lệ thành bàn rơi xuống đúng 60%.

Ngược lại, nếu thủ môn luôn đổ góc sở trường, người sút chuyển sang góc còn lại để ăn 90%. Không bên nào đứng yên được ở một lựa chọn; cả hai đều bị kéo sang trộn hướng. Đây là chỗ khái niệm chiến lược hỗn hợp xuất hiện: chọn ngẫu nhiên theo một tỉ lệ đã tính, chứ không chọn theo cảm hứng.

Tính từng bước tỉ lệ đổi hướng của người sút

Người sút muốn tìm tỉ lệ sút góc sở trường, gọi là p, sao cho thủ môn đổ về hướng nào cũng nhận cùng một kết quả. Khi đó thủ môn không còn cách nào khai thác thói quen. Làm theo các bước:

  1. Nếu thủ môn đổ về góc sở trường, khả năng thành bàn là 60 nhân p cộng 90 nhân (1 trừ p), tức 90 trừ 30p (đơn vị phần trăm).
  2. Nếu thủ môn đổ về góc còn lại, khả năng thành bàn là 95 nhân p cộng 40 nhân (1 trừ p), tức 40 cộng 55p.
  3. Cho hai biểu thức bằng nhau: 90 trừ 30p bằng 40 cộng 55p, suy ra 50 bằng 85p, nên p bằng 50 chia 85, tức 10/17, khoảng 59%.
  4. Thử lại: 90 trừ 30 nhân 10/17 bằng 90 trừ 300/17, bằng 1230/17, khoảng 72,4%. Phía kia: 40 cộng 55 nhân 10/17 bằng 40 cộng 550/17, cũng bằng 1230/17. Hai bên khớp.
  5. Kết luận: người sút nên chọn góc sở trường khoảng sáu lần trên mười, góc còn lại khoảng bốn lần trên mười, và tỉ lệ thành bàn khi đó vào khoảng 72%, cao hơn hẳn mức 60% của người chỉ sút một góc.

Con số 59% không quan trọng bằng hướng của nó: góc mạnh vẫn được dùng nhiều hơn, nhưng góc yếu phải xuất hiện đủ thường để thủ môn không dám đứng chờ sẵn. Đổi số giả định trong bảng thì tỉ lệ đổi theo, còn cách tính vẫn y nguyên.

Phía thủ môn: đổ người theo tỉ lệ nào

Thủ môn làm phép tính tương tự nhưng theo chiều ngược lại. Gọi q là tỉ lệ đổ về góc sở trường của người sút. Nếu người sút bắn góc sở trường, khả năng thành bàn là 60q cộng 95 nhân (1 trừ q), tức 95 trừ 35q. Nếu người sút bắn góc còn lại, khả năng là 90q cộng 40 nhân (1 trừ q), tức 40 cộng 50q.

Cho hai vế bằng nhau: 95 trừ 35q bằng 40 cộng 50q, nên 55 bằng 85q, q bằng 11/17, khoảng 65%. Thử lại: 60 nhân 11/17 cộng 95 nhân 6/17 bằng (660 cộng 570)/17, bằng 1230/17. Phía còn lại: 90 nhân 11/17 cộng 40 nhân 6/17 bằng (990 cộng 240)/17, cũng 1230/17. Đây chính là mức khoảng 72% tính ở mục trước, nên hai phép tính khớp nhau.

Thủ môn đổ về góc sở trường nhiều hơn tỉ lệ người sút dùng góc đó (65% so với 59%). Nghe ngược đời nhưng hợp lý: góc sở trường là nơi người sút nguy hiểm nhất khi thủ môn đổ sai, nên thủ môn chịu che nó kỹ hơn. Cả hai cùng dừng ở điểm mà không ai đổi tỉ lệ một mình mà có lợi, đó là điểm cân bằng theo nghĩa của khái niệm cân bằng Nash.

Với thủ môn phong trào, bài học thực tế là: đừng đổ theo cảm giác lúc đó, vì cảm giác thường lặp lại thói quen. Một số thủ môn ghi sẵn trong đầu thứ tự đổ người cho cả loạt, nghiêng nhẹ về góc mạnh của từng người sút, rồi đổi một hai lượt bất ngờ.

Những phương án ngoài hai góc

Sút vào giữa. Khi thủ môn đã quen đổ hẳn sang một bên, quả sút chính giữa thành bàn rất dễ. Nhưng nếu thủ môn đứng yên thì đây là quả hỏng gần như chắc. Phương án này chỉ dùng thỉnh thoảng, đúng như lý do của chiến lược hỗn hợp: nó có giá trị chính vì ít ai ngờ.

Chạy đà chậm để nhìn thủ môn. Một số người sút chạy đà chậm, chờ thủ môn nhúc nhích trước rồi mới đặt bóng sang góc kia. Cách này biến cuộc đấu đồng thời thành cuộc đấu có lượt sau: ai nhìn được nước của người kia thì lợi. Đổi lại, sút chậm thì lực yếu, và thủ môn đứng chờ đến cùng sẽ thắng.

Thủ môn đứng lệch nhẹ một bên. Đứng hơi lệch khỏi giữa khung để mời người sút bắn về phía rộng hơn, rồi đổ về chính phía đó. Đây là tín hiệu cố ý, đánh vào phản xạ “thấy chỗ trống là sút”. Mẹo này chỉ hiệu nghiệm khi người sút không đoán ra đó là mồi.

Đổi thứ tự người sút. Đội xếp người sút chắc nhất ở lượt năm hay lượt một là một quyết định đối sách khác. Lượt cuối thường mang áp lực lớn nhất, nhưng nếu thua sớm thì người giỏi nhất chưa kịp ra sân. Nhiều đội chọn người chắc thứ hai đá đầu tiên để tạo đà.

Giữ bình tĩnh ở khoảnh khắc đặt bóng. Thời gian đặt bóng, lùi đà, hít thở là lúc người sút dễ để lộ hướng bằng ánh mắt hay góc người. Thói quen nhìn một điểm cố định, chẳng hạn chân thủ môn, giúp không lộ góc đã chọn.

Áp dụng cho đội phong trào: tập luân lưu thế nào

Không cần máy móc hay số liệu, đội phong trào có thể đưa cách nghĩ trộn hướng vào buổi tập bằng vài việc đơn giản:

  1. Mỗi người sút mười quả, ghi lại hướng và kết quả để biết góc sở trường thật, không phải góc mình tưởng.
  2. Tập đủ cả hai góc tới mức góc yếu vẫn thành bàn khi thủ môn đoán sai; góc yếu mà sút chệch thì việc trộn hướng mất ý nghĩa.
  3. Trước khi ra chấm, mỗi người tự chọn hướng bằng một cách ngẫu nhiên đã định sẵn, ví dụ dựa vào số lẻ hay chẵn của một con số trong đầu, thay vì chọn lúc chạy đà.
  4. Thủ môn tập ghi nhớ thói quen của đối thủ quen mặt: ai sút mạnh chân nào, ai hay đặt bóng sát cột. Đây là thông tin hợp lệ, có được nhờ quan sát.
  5. Tập dưới áp lực nhẹ: cả đội đứng ở vạch giữa sân, mỗi người đi bộ lên chấm như trận thật, để quen nhịp tim và thời gian chờ.

Mục tiêu không phải biến cầu thủ phong trào thành máy tính, mà là xoá thói quen đoán được. Một đội sút có trộn hướng thường thắng loạt luân lưu trước đội chỉ biết sút căng một góc, kể cả khi hai đội ngang tài.

Nhầm lẫn hay gặp về luân lưu

Tưởng luân lưu hoàn toàn là may rủi. Đúng là từng quả có phần ngẫu nhiên, nhưng cả loạt thì không. Đội tập trộn hướng, người sút có góc yếu đủ tốt, thủ môn chịu ghi nhớ đối thủ đều kéo tỉ lệ nghiêng về mình.

Nghĩ rằng trộn hướng là sút lung tung. Trộn hướng là theo tỉ lệ đã cân nhắc, nghiêng về góc mạnh. Chọn đều năm mươi năm mươi khi hai góc chênh nhau rõ là bỏ phí lợi thế.

Đổi hướng vì quả trước của đồng đội. Nhiều người thấy đồng đội vừa bị bắt góc trái liền chọn góc phải. Thủ môn không nhớ theo đội mà nhớ theo người, nên lý do này không có giá trị, chỉ làm lộ một quy luật mới.

Tin rằng thủ môn có thể đọc chắc hướng qua dáng người. Một số người sút để lộ góc qua cách đặt chân trụ, nhưng không có dấu hiệu nào chắc chắn với mọi người. Dựa vào đó tuyệt đối là đoán cảm tính, không phải đọc ý.

Câu hỏi thường gặp

Đá luân lưu nên sút góc nào nếu chỉ được chọn một góc?

Nếu bắt buộc chỉ một góc thì chọn góc sở trường, vì nó tốt hơn khi thủ môn đoán trúng. Nhưng khi thủ môn biết bạn chỉ có một góc, tỉ lệ thành bàn rơi về mức thấp nhất của bảng, nên chỉ một góc là lựa chọn kém.

Thủ môn có nên đứng yên giữa khung thành không?

Đứng yên chỉ bắt được quả sút giữa hoặc bóng yếu. Nếu thủ môn quen đứng yên, người sút chỉ cần đặt bóng sát cột. Đứng yên nên là một phương án dùng thỉnh thoảng, không phải cách chính.

Con số 59% sút góc sở trường có áp dụng cho mọi người không?

Không. Đó là kết quả từ bảng số giả định trong bài. Mỗi người sút có độ chênh giữa hai góc khác nhau, chênh càng lớn thì càng dùng góc sở trường nhiều, nhưng vẫn phải giữ góc còn lại.

Làm sao chọn hướng ngẫu nhiên khi đang căng thẳng?

Chọn trước khi bước lên chấm bằng một quy ước đơn giản đã tập, rồi giữ nguyên quyết định. Đổi ý trong lúc chạy đà là lúc dễ sút chệch nhất và dễ lộ hướng nhất.

Đội nên xếp người sút giỏi nhất ở lượt nào?

Không có thứ tự đúng cho mọi đội. Lượt đầu tạo đà tinh thần, lượt cuối mang áp lực quyết định. Nhiều đội đặt hai người chắc nhất ở lượt một và lượt năm, người ít kinh nghiệm ở giữa.

Tại sao gọi luân lưu là cuộc đấu tổng bằng không?

Vì mỗi quả chỉ có hai kết cục: thành bàn có lợi cho người sút đúng bằng phần thiệt của thủ môn, và ngược lại. Không có kết quả nào cả hai cùng được, nên mọi lợi thế của bên này lấy từ bên kia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138