DauTranh.comĐấu Tranh
Đấu trí trong kinh doanh

Cách tính giá bỏ thầu khi có đối thủ: cân giữa khả năng thắng và tiền lãi

Giá bỏ thầu thấp thì dễ thắng nhưng lãi mỏng, cao thì lãi dày nhưng dễ trượt. Cách tính lãi kỳ vọng từng mức giá, khi một hay nhiều đối thủ cùng chào.

A Vietnamese contractor in a work shirt sliding a sealed envelope across a plain wooden reception desk in a quiet office lobby, close side angle, neutral daylight, face out of frame

Giá bỏ thầu hợp lý không phải giá thấp nhất có thể, mà là mức giá cho lãi kỳ vọng cao nhất: tiền lãi nếu trúng nhân với khả năng trúng ở mức giá đó. Giá càng thấp càng dễ trúng nhưng lãi mỏng đi; giá càng cao lãi càng dày nhưng dễ trượt. Tìm điểm cân bằng đòi hỏi bạn biết rõ chi phí của mình và ước lượng được giá của đối thủ.

Phần dưới áp dụng cho các cuộc chào giá cạnh tranh thường gặp: nhận sửa một toà nhà, cấp suất ăn cho một xưởng, vận chuyển hàng theo năm. Đấu thầu dùng vốn nhà nước có luật và quy trình riêng, nhưng cách nghĩ về giá vẫn tương tự. Ví dụ có số đi từng bước, cả trường hợp một đối thủ lẫn hai đối thủ.

Bỏ thầu là đấu giá chạy ngược chiều

Trong đấu giá, người trả cao nhất thắng. Trong bỏ thầu, người chào giá thấp nhất thắng, hoặc thấp nhất trong số những người đạt yêu cầu kỹ thuật. Lãi của bạn khi trúng bằng giá chào trừ chi phí thực hiện. Vì thế bỏ thầu là thế đấu trí giống đấu giá phong bì kín: mỗi bên đặt một con số mà không thấy con số của người khác, và phải cân giữa thắng và lãi.

Người mới thường mắc một trong hai lối nghĩ. Lối thứ nhất là "phải trúng bằng mọi giá", nên chào sát chi phí rồi trúng thầu với lãi gần bằng không, hoặc âm khi có phát sinh. Lối thứ hai là "phải đủ lãi mới làm", nên chào theo mức lãi mong muốn mà không nhìn đối thủ, và trượt liên tục.

Cách nghĩ đúng ghép hai lối lại: với mỗi mức giá có thể chào, hỏi "nếu chào giá này thì trúng được bao nhiêu phần trăm, và trúng thì lãi bao nhiêu". Nhân hai con số đó ra lãi kỳ vọng. Mức giá có lãi kỳ vọng cao nhất là ứng viên tốt, sau đó mới điều chỉnh theo những yếu tố khác như việc bạn đang cần dòng tiền hay đang quá tải.

Bước một: tính đúng chi phí của chính mình

Mọi phép tính sau đều đứng trên con số chi phí. Sai ở đây thì tính khéo đến đâu cũng hỏng. Một bảng chi phí chào thầu nên có đủ các khoản:

  • Chi phí trực tiếp: nguyên vật liệu, nhân công, máy móc thuê, vận chuyển. Tính theo giá thời điểm thực hiện, không theo giá lần mua trước.
  • Chi phí gián tiếp phân bổ: một phần tiền thuê văn phòng, kho, lương người quản lý, bảo hiểm.
  • Dự phòng rủi ro: giá vật tư tăng, thời tiết làm chậm, khối lượng thực tế lớn hơn hồ sơ. Ghi rõ mỗi khoản dự phòng cho rủi ro nào.
  • Chi phí tài chính: nếu bên mời thầu trả chậm ba tháng sau nghiệm thu, tiền vốn bạn bỏ ra trong ba tháng đó cũng có giá.
  • Chi phí cơ hội: nhận hợp đồng này có làm bạn phải từ chối việc khác không. Nếu có, phần lãi bị mất của việc kia cũng là chi phí.

Khoản hay bị bỏ quên nhất là chi phí cơ hội và chi phí tài chính. Một hợp đồng lãi trên giấy 10% nhưng trả chậm nửa năm và chiếm hết đội thợ trong mùa cao điểm có thể thực ra là hợp đồng lỗ.

Bước hai: ước lượng giá của đối thủ

Bạn không biết đối thủ sẽ chào bao nhiêu, nhưng hiếm khi bạn hoàn toàn mù. Nguồn để ước lượng gồm: giá trúng của những gói tương tự trước đây nếu được công bố, quy mô và chi phí của từng đối thủ, việc họ đang nhiều hay ít việc, và cách họ chào ở những lần từng gặp nhau.

Thay vì đoán một con số, hãy đoán một khoảng. Ví dụ: "đối thủ gần như chắc chắn chào từ 420 đến 520 triệu đồng, và mỗi mức trong khoảng này khả năng như nhau". Cách đoán theo khoảng khiêm tốn hơn, và quan trọng là nó cho phép tính xác suất trúng ở từng mức giá của mình.

Đối thủ đang thiếu việc thường chào thấp vì họ cần giữ thợ. Đối thủ đang kín lịch thường chào cao vì trúng hay không với họ không quan trọng lắm. Một câu hỏi tốt trước mỗi lần chào: tháng này ai đang đói việc? Câu trả lời thường đáng giá hơn mọi bảng tính.

Bảng lãi kỳ vọng khi có một đối thủ

Ví dụ: hợp đồng cấp suất ăn trưa một năm cho một xưởng may. Tổng chi phí của bạn, đã gồm dự phòng, là 400 triệu đồng. Bạn đoán đối thủ duy nhất sẽ chào ở đâu đó từ 420 đến 520 triệu, đều nhau. Nếu bạn chào B triệu, bạn trúng khi đối thủ chào cao hơn B, xác suất là (520 − B) ÷ 100:

Bạn chàoXác suất trúngLãi nếu trúngLãi kỳ vọng
420 triệu(520 − 420) ÷ 100 = 100%20 triệu20 × 1,0 = 20 triệu
440 triệu(520 − 440) ÷ 100 = 80%40 triệu40 × 0,8 = 32 triệu
460 triệu(520 − 460) ÷ 100 = 60%60 triệu60 × 0,6 = 36 triệu
480 triệu(520 − 480) ÷ 100 = 40%80 triệu80 × 0,4 = 32 triệu
500 triệu(520 − 500) ÷ 100 = 20%100 triệu100 × 0,2 = 20 triệu

Mức 460 triệu cho lãi kỳ vọng cao nhất, 36 triệu đồng. Chào 420 triệu thì trúng chắc nhưng chỉ lãi 20 triệu; chào 500 triệu thì lãi lớn nếu trúng nhưng bốn lần trên năm sẽ trượt. Nếu bạn làm nhiều gói tương tự mỗi năm, theo đuổi lãi kỳ vọng cao nhất cho tổng lãi cả năm tốt nhất.

Khi có hai đối thủ: giá nên hạ xuống bao nhiêu

Giữ nguyên ví dụ trên nhưng thêm một đối thủ thứ hai, cũng chào trong khoảng 420 đến 520 triệu, độc lập với người thứ nhất. Giờ bạn chỉ trúng khi chào thấp hơn cả hai, nên xác suất trúng là tích hai xác suất. Chào 460 triệu: mỗi đối thủ chào cao hơn bạn với xác suất 60%, cả hai cùng cao hơn là 0,6 × 0,6 = 36%, lãi kỳ vọng 60 × 0,36 = 21,6 triệu.

Chào 440 triệu: xác suất 0,8 × 0,8 = 64%, lãi kỳ vọng 40 × 0,64 = 25,6 triệu. Chào 450 triệu: 0,7 × 0,7 = 49%, lãi kỳ vọng 50 × 0,49 = 24,5 triệu. Chào 430 triệu: 0,9 × 0,9 = 81%, lãi kỳ vọng 30 × 0,81 = 24,3 triệu. Mức tốt nhất giờ dời xuống quanh 440 triệu, và lãi kỳ vọng tốt nhất chỉ còn 25,6 triệu thay vì 36 triệu.

Hai bài học rút ra. Một là thêm đối thủ thì mức giá tối ưu của bạn hạ xuống, vì giá cao giờ có nhiều người vượt hơn. Hai là thêm đối thủ thì phần lãi chờ đợi của bạn co lại rõ, nên trước khi bỏ công làm hồ sơ, hãy hỏi gói này có đáng không khi có ba bốn người cùng chào.

Những cái bẫy khi chào giá thấp

Trúng vì tính thiếu chi phí. Nếu bạn là người duy nhất quên khoản vận chuyển, bạn sẽ có giá thấp nhất và trúng. Khi trúng sát nút trước những đối thủ lâu năm, hãy rà lại bảng chi phí trước khi ký.

Chào thấp để vào rồi trông vào phát sinh. Lối này làm mất uy tín rất nhanh, nhất là với khách sẽ mời thầu lại nhiều năm. Và nếu hợp đồng chặt, phát sinh không được duyệt, bạn ôm trọn khoản lỗ.

Không có giá sàn. Trước mỗi lần chào, ghi rõ mức thấp nhất bạn chấp nhận, kèm lý do. Khi cảm giác "lần này phải trúng" xuất hiện, con số đó giữ bạn lại.

Quên rằng đối thủ cũng học. Nếu lần nào bạn cũng chào đúng một tỉ lệ trên chi phí, đối thủ quen mặt sẽ đoán được bạn. Mỗi gói nên tính lại từ đầu dựa trên tình hình cụ thể.

Nhầm lẫn hay gặp khi tính giá bỏ thầu

"Tỉ lệ trúng thầu cao là làm tốt." Trúng chín trên mười gói thường có nghĩa bạn đang chào thấp hơn mức cần thiết và để lại lãi trên bàn. Thước đo đúng là tổng lãi thật sau khi làm xong các gói đã trúng, không phải số gói trúng.

"Lãi kỳ vọng là con số sẽ nhận được." Lãi kỳ vọng 36 triệu không có nghĩa bạn nhận 36 triệu. Với một gói lẻ, bạn hoặc nhận 60 triệu, hoặc nhận không. Con số kỳ vọng chỉ có ý nghĩa khi bạn chào nhiều gói tương tự; nếu đây là gói sống còn duy nhất trong năm, nên nghiêng về mức giá dễ trúng hơn.

"Đối thủ chào thấp hơn mình vì họ liều." Có khi họ có chi phí thấp hơn thật: thợ tay nghề ổn định, nguồn vật tư rẻ, kho gần công trình. Trước khi gọi đối thủ là phá giá, hãy kiểm xem mình có khoản chi phí nào cao bất hợp lý không.

"Khoảng đoán giá đối thủ càng hẹp càng chuyên nghiệp." Khoảng hẹp mà sai thì nguy hiểm hơn khoảng rộng mà đúng. Chỉ thu hẹp khoảng đoán khi sổ ghi giá trúng của bạn đã đủ dày để chứng minh.

Quy trình chào giá gọn cho một gói thầu

Gom các ý trên thành một quy trình có thể làm trong một buổi:

  1. Lập bảng chi phí đủ năm nhóm, ghi rõ giả định cho từng khoản.
  2. Liệt kê đối thủ có thể tham gia, mỗi người ghi khoảng giá đoán và lý do.
  3. Chọn năm sáu mức giá chào ứng viên, tính xác suất trúng và lãi kỳ vọng cho từng mức.
  4. Điều chỉnh theo tình hình riêng: đang thiếu việc thì nghiêng xuống, đang quá tải thì nghiêng lên.
  5. So mức đã chọn với giá sàn; thấp hơn giá sàn thì không chào, dù tiếc.
  6. Sau khi biết kết quả, ghi lại giá trúng và giá của đối thủ nếu biết, để lần sau đoán sát hơn.

Bước cuối là thứ tách người chào thầu chuyên nghiệp khỏi người chào theo cảm giác. Sau mười gói, cuốn sổ ghi giá trúng là tài sản quý hơn mọi công thức.

Câu hỏi thường gặp

Có nên luôn chào giá thấp nhất có thể để trúng thầu không?

Không. Chào sát chi phí làm bạn trúng nhiều nhưng lãi gần bằng không, và một khoản phát sinh nhỏ là thành lỗ. Mức giá nên chọn là mức cho lãi kỳ vọng cao nhất, tức lãi nếu trúng nhân với khả năng trúng ở mức đó.

Làm sao ước lượng giá đối thủ khi không có thông tin gì?

Hiếm khi hoàn toàn không có gì. Bắt đầu từ chi phí của chính bạn, vì đối thủ cùng ngành có chi phí gần tương tự, rồi cộng khoảng lãi thông thường của ngành. Sau mỗi gói, ghi lại giá trúng để dần thu hẹp khoảng đoán cho những lần sau.

Nhiều đối thủ cùng chào thì nên tăng hay giảm giá?

Thường nên giảm, vì càng nhiều người thì càng dễ có ai đó chào thấp hơn bạn. Nhưng đồng thời lãi kỳ vọng của gói cũng giảm, nên khi quá đông người tham gia, có khi không đáng bỏ công làm hồ sơ.

Trao đổi giá với các bên cùng dự thầu có sao không?

Có. Thoả thuận với nhau về giá chào, phân chia ai trúng gói nào hay rủ nhau rút lui là thông thầu, bị pháp luật về cạnh tranh và pháp luật về đấu thầu cấm, có thể bị huỷ kết quả và xử phạt nặng. Mỗi bên phải tự tính giá độc lập.

Trúng thầu sát nút có phải tin vui không?

Nên vui một cách thận trọng. Trúng sát nút trước nhiều đối thủ có kinh nghiệm có thể có nghĩa bạn đã tính thiếu một khoản chi phí mà họ đã tính. Rà lại bảng chi phí và các giả định khối lượng trước khi ký hợp đồng.

Đang thiếu việc có nên chào thấp hơn mức tính toán không?

Có thể, vì khi thiếu việc, chi phí cơ hội của đội thợ thấp: không làm gói này thì thợ cũng ngồi không. Nhưng vẫn không nên xuống dưới chi phí trực tiếp, và nên nói rõ với chính mình đây là quyết định giữ người, không phải mức giá bình thường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138