DauTranh.comĐấu Tranh
Tổ chức cuộc thi đấu trí

Tổ chức đấu trí cho trẻ em không xếp hạng: thể thức, lời khen và cách kết buổi

Cách tổ chức buổi đấu trí cho trẻ không bảng điểm hơn thua: nội dung theo tuổi, xoay cặp đủ ván, ghi nhận cách nghĩ thay điểm, câu nên nói và cách xử lý khi trẻ khóc.

A Vietnamese grandmother kneels on a straw mat beside two small children who push wooden beads across a low tray, seen from slightly above, soft green garden light

Một buổi đấu trí cho trẻ em không xếp hạng là buổi mà em nào cũng đấu đủ số ván như nhau, không có bảng điểm hơn thua, không có người nhất người bét, và thứ được ghi nhận là cách nghĩ chứ không phải số ván thắng. Thể thức hợp nhất là xoay cặp sau mỗi ván, nội dung ngắn có lời giải để các em tự tìm ra, và một phần kể chuyện cuối buổi.

Trẻ em thích thắng như người lớn, nhưng chưa có cách xử lý cảm giác thua. Bảng xếp hạng biến một buổi tập nghĩ thành buổi so sánh, và những em ở cuối bảng thường không muốn đến lần sau. Phần dưới hướng dẫn chọn nội dung theo tuổi, cách xoay cặp, cách ghi nhận thay cho điểm, những câu người lớn nên nói và nên tránh, và cách xử lý khi một em khóc hay bỏ ván giữa chừng.

Vì sao bỏ bảng xếp hạng mà buổi đấu vẫn có ý nghĩa

Mục đích là học cách nghĩ khi có đối phương. Điều trẻ mang về từ một buổi đấu trí là thói quen hỏi "bạn sẽ làm gì nếu mình làm thế này". Thói quen đó hình thành qua nhiều ván, cả thắng lẫn thua, và không cần một con số đứng cuối buổi để có giá trị.

Thắng thua ở tuổi nhỏ phụ thuộc nhiều vào tháng sinh. Một em sinh đầu năm và một em sinh cuối năm cùng lớp chênh nhau gần một năm phát triển. Xếp hạng các em theo kết quả là xếp theo tuổi nhiều hơn theo cách nghĩ.

Em ở cuối bảng thường bỏ cuộc. Khi biết mình ở cuối, nhiều em không thử nữa, đi nhanh cho xong ván hoặc tìm cách không phải đấu. Cái mất lớn nhất không phải một buổi mà là cảm giác "mình không giỏi nghĩ" mang theo lâu.

Trẻ vẫn tự biết ai thắng ván nào. Bỏ bảng xếp hạng không có nghĩa là giả vờ không có thắng thua. Mỗi ván vẫn có kết quả, các em vẫn vui khi thắng. Chỉ là không ai cộng lại thành một danh sách để so sánh cả nhóm.

Chọn nội dung theo tuổi

Nội dung tốt cho trẻ có luật nói trong một phút, mỗi ván ngắn, và có một quy luật để các em tự phát hiện. Nhớ rằng mốc tuổi chỉ để tham khảo, quan sát ván thử là cách chọn tốt nhất.

TuổiNội dungThời gian một vánQuy luật để các em tự tìm
5 – 6Bốc hạt: 7 hạt, mỗi lượt lấy 1 hoặc 2, ai lấy hạt cuối thắng1 – 2 phútCòn 3 hạt mà tới lượt bạn thì mình thắng
7 – 8Bốc hạt 10 đến 15 hạt, lấy 1, 2 hoặc 3; ca-rô 3x32 – 4 phútĐể lại 4, 8, 12 hạt cho bạn; chặn hàng ba ở ca-rô
9 – 10Đếm tới 21, mỗi lượt cộng 1 đến 3; một người cắt một người chọn3 – 5 phútGiữ các mốc 17, 13, 9, 5, 1; cắt đều để không thiệt
11 – 12Bốc hai đống hạt; ca-rô bàn 5x5 cần bốn liền5 – 8 phútLàm hai đống bằng nhau rồi đi đối xứng

Kiểm quy luật đếm tới 21: người nói 21 thắng, mỗi lượt cộng 1 đến 3, nên ai nói được 17 thì thắng, vì bạn cộng bao nhiêu từ 1 đến 3, mình cộng phần còn lại cho đủ 4 và tới 21. Lùi tiếp mỗi lần 4: 13, 9, 5, 1. Người đi trước nói 1 ngay từ đầu và giữ đúng các mốc là thắng. Đổi người đi trước giữa các ván để em nào cũng có lượt ở vị trí đó.

Thể thức xoay cặp cho mười đến hai mươi em

Thể thức đơn giản nhất cho trẻ là ai cũng đấu cùng số ván, mỗi ván với một bạn khác, không ai bị loại. Ví dụ mười hai em, buổi một giờ:

  1. Chia sáu bàn, mỗi bàn hai ghế. Đánh dấu ghế cố định bằng màu, ví dụ ghế xanh và ghế vàng.
  2. Ván đầu, các em ngồi tùy ý. Người lớn chỉ chỉnh khi hai bạn quá chênh lệch tuổi.
  3. Hết ván, em ngồi ghế xanh ngồi yên, em ghế vàng đứng dậy chuyển sang bàn bên phải, bàn cuối vòng về bàn đầu.
  4. Mỗi ván khoảng năm phút kể cả thời gian chuyển chỗ. Sáu ván là ba mươi phút, đúng sáu bạn khác nhau.
  5. Sau ba ván, đổi vai: em ghế vàng ngồi yên, em ghế xanh chuyển, nhưng sang bàn bên trái, tức ngược chiều lúc trước. Kiểm: ba ván đầu mỗi em ghế vàng gặp ba bạn ghế xanh kế nhau; ba ván sau gặp ba bạn ghế xanh còn lại, không ai gặp lại. Nếu bạn xanh lại chuyển sang phải, em sẽ gặp lại đúng bạn của ván ba, nên chiều chuyển là chỗ hay sai.
  6. Ba mươi phút còn lại dùng cho giới thiệu luật, giải lao và phần kể chuyện cuối buổi.

Nếu số em lẻ, người lớn ngồi vào một ghế và đấu như một bạn. Đây cũng là cơ hội tốt để người lớn quan sát cách từng em nghĩ. Với trẻ năm sáu tuổi, có thể cho đấu ván đôi: hai em cùng một phe, bàn nhau trước mỗi nước, đấu với một cặp khác. Ván đôi giảm áp lực vì thắng thua là của cả hai.

Câu nên nói và câu nên tránh

Lời của người lớn trong và sau ván ảnh hưởng tới cách trẻ nhìn chuyện thắng thua nhiều hơn mọi luật lệ. Bảng dưới là những tình huống hay gặp.

Tình huốngNên nóiNên tránh
Em vừa thắng"Con tìm ra cách đó lúc nào?""Con giỏi nhất nhóm rồi."
Em vừa thua"Ván này bạn làm gì làm con bất ngờ?""Không sao, lần sau sẽ thắng."
Em đi một nước hay"Sao con biết phải để lại bốn hạt?""Đúng rồi!" rồi đi qua bàn khác
Em đi nước sai rõKhông nói gì trong ván, hỏi lại sau vánChỉ nước đúng ngay lúc em đang nghĩ
Hai em cãi nhau"Luật nói gì về chuyện này?""Thôi nhường bạn đi."
Cuối buổi"Hôm nay con phát hiện ra điều gì?""Hôm nay con thắng mấy ván?"

Điểm chung của cột "nên nói" là hỏi về cách nghĩ, không phán về con người. Câu "con giỏi nhất" nghe là khen nhưng làm trẻ sợ ván sau, vì thua là mất danh hiệu. Câu "lần sau sẽ thắng" nghe là động viên nhưng ngầm nói rằng thua là chuyện xấu cần sửa.

Ghi nhận thay cho điểm

Trẻ vẫn cần thấy công sức mình được nhìn nhận. Thay vì điểm số, dùng những hình thức ai cũng đạt được và không so sánh:

  • Phiếu "điều con phát hiện": mỗi em có một phiếu, sau mỗi buổi người lớn giúp em viết hoặc vẽ một điều em tìm ra. Qua nhiều buổi, phiếu thành một cuốn nhỏ của riêng em.
  • Dấu kỹ năng: một tờ có năm ô, mỗi ô là một kỹ năng như "đổi cách đi sau khi thua", "giải thích được cho bạn", "nhận ra bạn sắp thắng và chặn". Em tự đánh dấu khi làm được. Không có ô nào là "thắng nhiều".
  • Người dạy lại: em vừa tìm ra quy luật được mời dạy cho một bạn chưa biết. Việc này ghi nhận em mà không đặt em lên trên ai.
  • Ván kể chuyện: cuối buổi, mời vài em kể lại một ván, cả nhóm cùng nghe. Chọn em kể dựa trên việc em có điều thú vị để kể, không dựa vào việc em thắng.

Tránh mọi hình thức có thể đếm và so: sao, huy chương, điểm thưởng tích luỹ. Trẻ sẽ tự đếm và tự xếp hạng nhau ngay.

Kết buổi bằng mười lăm phút kể chuyện

Phần cuối quyết định điều các em mang về nhà. Thay vì công bố ai thắng nhiều, người lớn dẫn một vòng kể chuyện ngắn theo trình tự sau:

  1. Cho cả nhóm ngồi thành vòng tròn trên sàn hoặc kéo ghế quây lại. Dụng cụ đã cất, để không ai còn mải đấu tiếp.
  2. Hỏi một câu mở: "Có bạn nào hôm nay tìm ra một cách làm bạn kia bất ngờ không?" Chờ các em giơ tay, không gọi tên em chưa sẵn sàng.
  3. Mời một em kể lại ván đó, người lớn bày lại thế ở giữa vòng bằng vài hạt để cả nhóm cùng nhìn.
  4. Hỏi cả nhóm: "Nếu là bạn đối diện, con sẽ đi khác chỗ nào?" Câu này tập cho các em đặt mình vào chỗ người kia, là kỹ năng chính của đấu trí.
  5. Ghi lại một hai điều các em tìm ra lên phiếu chung của nhóm, bằng lời của các em, ví dụ "để lại bốn hạt cho bạn thì mình thắng".
  6. Kết thúc bằng một câu đố mang về nhà, đấu với bố mẹ hoặc anh chị. Lần sau mở đầu buổi bằng việc hỏi ai đã thử.

Trong cả phần này, không có câu nào nhắc tới số ván thắng. Em nào thua nhiều nhưng tìm ra một điều thú vị vẫn có chỗ để kể, và thường đó là những câu chuyện cả nhóm nhớ lâu nhất.

Khi trẻ khóc, bỏ ván hay ăn gian

Em khóc khi thua. Ngồi xuống ngang tầm em, nói đúng cảm giác: "Con buồn vì thua ván này." Không vội giải thích hay động viên. Khi em bình tĩnh lại, hỏi em có muốn xem lại ván cùng người lớn không. Đa số các em muốn, vì được chú ý riêng.

Em bỏ ván giữa chừng. Thường là khi em thấy mình sắp thua. Cho em nghỉ một ván, ngồi xem bạn khác đấu, rồi mời vào lại. Không ép đấu tiếp ván đang dở.

Em lén đổi thế. Nói riêng, nhẹ nhàng: "Lúc nãy có ba hạt, giờ còn hai, mình đặt lại nhé." Không gọi là ăn gian trước bạn. Em ăn gian vì sợ thua, và phạt trước nhóm chỉ làm nỗi sợ đó lớn hơn.

Phụ huynh đứng xem và nhắc con. Nhiều buổi sinh hoạt có cha mẹ đi cùng, và cha mẹ rất khó ngồi yên khi thấy con sắp đi nước sai. Mời phụ huynh ngồi ở một góc riêng, hoặc giao cho họ việc như phát dụng cụ, giữ giờ. Nói trước với phụ huynh rằng buổi này không có bảng điểm, để họ không hỏi con thắng mấy ván.

Em luôn thắng và chán. Cho em đấu với người lớn, hoặc đấu với luật khó hơn, hoặc làm người dạy lại. Đừng cho em đấu với bạn yếu hơn mãi chỉ để bạn kia "học".

Câu hỏi thường gặp

Không xếp hạng thì trẻ có còn hứng thú đấu không?

Có. Trẻ hứng thú vì từng ván có thắng thua và có điều để khám phá, không phải vì bảng tổng. Khi buổi có nội dung vừa sức, xoay cặp liên tục và phần kể chuyện cuối buổi, phần lớn các em muốn quay lại lần sau.

Mấy tuổi thì trẻ bắt đầu đấu trí được?

Từ khoảng năm tuổi các em đã đấu được những nội dung rất đơn giản như bốc bảy hạt, mỗi lượt lấy một hoặc hai. Quan trọng là luật nói trong một phút và mỗi ván xong trong vài phút.

Có nên để trẻ đấu với người lớn không?

Nên, nhưng người lớn không cố tình thua và cũng không thắng nhanh để chứng tỏ. Người lớn vừa đấu vừa hỏi em đang định làm gì, để ván thành cuộc trò chuyện về cách nghĩ.

Làm sao khen trẻ mà không tạo áp lực?

Khen cách nghĩ cụ thể thay vì khen con người. Hỏi em đã tìm ra cách đó thế nào, thay vì nói em giỏi nhất. Khen như vậy em biết điều gì đáng làm lại, và không sợ mất danh hiệu ở ván sau.

Trẻ ăn gian khi đấu có phải là tính xấu không?

Thường không phải. Ở tuổi nhỏ, ăn gian thường là phản ứng với cảm giác sắp thua. Xử lý riêng, nhẹ nhàng, đặt lại thế đúng. Bỏ bảng xếp hạng và không khen số ván thắng làm giảm hẳn chuyện này.

Buổi đấu trí cho trẻ nên kéo dài bao lâu?

Với trẻ năm đến bảy tuổi, khoảng bốn mươi lăm phút. Với trẻ tám đến mười hai tuổi, khoảng một giờ. Nên dừng khi các em còn đang hứng thú, đừng đợi đến lúc mệt và bắt đầu cãi nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138