Thể thức vòng tròn là cách tổ chức trong đó mỗi người lần lượt gặp tất cả những người còn lại, mỗi cặp đúng một lần; người có tổng điểm cao nhất sau khi đấu hết là người đứng đầu. Với n người, giải có n × (n − 1) ÷ 2 trận, chia thành n − 1 vòng nếu n chẵn và n vòng nếu n lẻ.
Đây là thể thức công bằng nhất khi số người ít, vì không ai được lợi nhờ gặp đối thủ yếu và không ai bị loại chỉ vì một ván hỏng. Cái giá là số trận tăng rất nhanh khi thêm người. Phần dưới hướng dẫn đếm số trận trước khi quyết, cách xếp lịch xoay vòng không bị trùng cặp, cách xử lý khi số người lẻ, và cách tách những người bằng điểm.
Khi nào nên chọn thể thức vòng tròn
Thể thức vòng tròn hợp nhất với nhóm từ bốn đến mười người, có đủ thời gian, và muốn kết quả phản ánh sức của cả giải chứ không phải may mắn của một trận. Một nhóm bạn đấu trí cuối tuần, một câu lạc bộ ở nhà văn hoá phường, hay một phòng ban sáu người muốn có một giải nhỏ kéo dài cả tháng đều hợp với thể thức này.
Điểm mạnh lớn nhất là không ai bị loại. Người thua ván đầu vẫn đấu đủ số ván như người thắng, nên ai cũng được tập nhiều. Điểm mạnh thứ hai là kết quả ít phụ thuộc vào bốc thăm: mọi người gặp cùng một tập đối thủ, chỉ khác thứ tự.
Điểm yếu là số trận. Tám người đã cần hai mươi tám trận; hai mươi người cần một trăm chín mươi trận. Khi số người vượt quá mười, nên chia thành các bảng nhỏ đấu vòng tròn rồi chọn người vào vòng sau, hoặc chuyển sang hệ ghép cặp theo điểm.
Một điểm yếu ít ai để ý: ở những vòng cuối, có người đã hết cơ hội đứng đầu nhưng vẫn phải đấu. Họ có thể đấu hời hợt, và kết quả của những trận đó ảnh hưởng tới người đang tranh vị trí cao. Phần cuối bài nói cách hạn chế chuyện này.
Đếm số trận và số vòng trước khi quyết
Công thức số trận là n × (n − 1) ÷ 2, vì mỗi người gặp n − 1 người, nhưng mỗi trận được đếm hai lần (một lần cho mỗi bên) nên chia đôi. Bảng dưới đã tính sẵn, cột cuối giả định mỗi trận mất 15 phút và mọi trận trong cùng một vòng đấu song song.
| Số người | Số trận | Số vòng | Trận mỗi vòng | Thời gian nếu mỗi vòng 15 phút |
|---|---|---|---|---|
| 4 | 6 | 3 | 2 | 45 phút |
| 5 | 10 | 5 | 2 (1 người nghỉ) | 75 phút |
| 6 | 15 | 5 | 3 | 75 phút |
| 7 | 21 | 7 | 3 (1 người nghỉ) | 105 phút |
| 8 | 28 | 7 | 4 | 105 phút |
| 9 | 36 | 9 | 4 (1 người nghỉ) | 135 phút |
| 10 | 45 | 9 | 5 | 135 phút |
Kiểm một dòng: sáu người, 6 × 5 ÷ 2 = 15 trận; mỗi vòng ba trận; 15 ÷ 3 = 5 vòng. Bảy người, 7 × 6 ÷ 2 = 21 trận; mỗi vòng chỉ được ba trận vì một người nghỉ; 21 ÷ 3 = 7 vòng. Để ý rằng năm người và sáu người tốn cùng số vòng, nên nếu có năm người, mời thêm một người là không tốn thêm thời gian.
Cách xếp lịch xoay vòng từng bước
Cách xếp phổ biến nhất gọi là xoay vòng: giữ một người đứng yên, những người còn lại xoay theo một chiều. Lấy ví dụ sáu người đánh số 1 đến 6:
- Viết sáu số thành một hàng: 1, 2, 3, 4, 5, 6. Ghép số đầu với số cuối, số thứ hai với số áp cuối, cứ thế vào giữa. Vòng 1: 1 gặp 6, 2 gặp 5, 3 gặp 4.
- Giữ số 1 đứng yên. Lấy số cuối hàng (6) đưa lên ngay sau số 1, các số còn lại lùi một chỗ. Hàng mới: 1, 6, 2, 3, 4, 5. Ghép như trên. Vòng 2: 1 gặp 5, 6 gặp 4, 2 gặp 3.
- Lặp lại: 1, 5, 6, 2, 3, 4. Vòng 3: 1 gặp 4, 5 gặp 3, 6 gặp 2.
- Lặp lại: 1, 4, 5, 6, 2, 3. Vòng 4: 1 gặp 3, 4 gặp 2, 5 gặp 6.
- Lặp lại: 1, 3, 4, 5, 6, 2. Vòng 5: 1 gặp 2, 3 gặp 6, 4 gặp 5.
- Kiểm: người số 1 gặp 6, 5, 4, 3, 2, đủ năm người. Người số 2 gặp 5, 3, 6, 4, 1, đủ năm người. Làm tương tự với 3, 4, 5, 6 sẽ thấy ai cũng gặp đủ năm người, không cặp nào lặp lại.
Cách này đúng với mọi số người chẵn. Đánh số người chơi bằng bốc thăm trước khi xếp lịch, để không ai đoán được mình gặp ai ở vòng nào mà chuẩn bị riêng.
Lịch sáu người đã kiểm, kèm người đi trước
Bảng dưới là kết quả của cách xoay trên, thêm cột người đi trước. Quy tắc gọn: ở cặp có người số 1, vòng lẻ thì số 1 đi trước, vòng chẵn thì đối thủ đi trước; ở các cặp còn lại, người đứng bên trái trong hàng đi trước.
| Vòng | Bàn 1 | Bàn 2 | Bàn 3 |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 – 6 (1 đi trước) | 2 – 5 (2 đi trước) | 3 – 4 (3 đi trước) |
| 2 | 5 – 1 (5 đi trước) | 6 – 4 (6 đi trước) | 2 – 3 (2 đi trước) |
| 3 | 1 – 4 (1 đi trước) | 5 – 3 (5 đi trước) | 6 – 2 (6 đi trước) |
| 4 | 3 – 1 (3 đi trước) | 4 – 2 (4 đi trước) | 5 – 6 (5 đi trước) |
| 5 | 1 – 2 (1 đi trước) | 3 – 6 (3 đi trước) | 4 – 5 (4 đi trước) |
Đếm số lần đi trước: người 1 đi trước ở vòng 1, 3, 5 là ba lần; người 2 ở vòng 1 và 3 là hai lần; người 3 ở vòng 1, 4, 5 là ba lần; người 4 ở vòng 4 và 5 là hai lần; người 5 ở vòng 2, 3, 4 là ba lần; người 6 ở vòng 2 và 3 là hai lần. Tổng 3 + 2 + 3 + 2 + 3 + 2 = 15, đúng bằng số trận. Mỗi người đấu năm ván nên không thể chia đều tuyệt đối, chênh một lần là mức tốt nhất.
Số người lẻ và lượt nghỉ
Khi số người lẻ, thêm một "người ảo" vào danh sách để thành số chẵn rồi xếp lịch như thường. Ai gặp người ảo ở vòng nào thì vòng đó được nghỉ. Ví dụ năm người: thêm người ảo số 6, xếp lịch đúng như bảng trên. Ở vòng 1 người số 1 nghỉ, vòng 2 người số 4 nghỉ, vòng 3 người số 2 nghỉ, vòng 4 người số 5 nghỉ, vòng 5 người số 3 nghỉ. Mỗi người nghỉ đúng một vòng.
Người nghỉ không được cộng điểm trong thể thức vòng tròn, vì ai cũng nghỉ đúng một lần, cộng cho tất cả hay không cộng ai thì kết quả như nhau. Điều này khác với hệ ghép cặp theo điểm, nơi lượt nghỉ thường được cộng điểm vì không phải ai cũng được nghỉ.
Người nghỉ nên có việc: làm người ghi kết quả cho các bàn, hoặc làm trọng tài bàn. Như vậy họ vẫn ở trong không khí cuộc đấu và nhóm có thêm người giúp.
Một trường hợp khác là có người bỏ giữa chừng. Nếu người đó đã đấu dưới một nửa số ván, nên xoá toàn bộ kết quả của họ, coi như họ chưa từng tham gia, để những ai chưa gặp họ không bị thiệt. Nếu đã đấu quá một nửa, giữ kết quả các ván đã đấu và tính các ván còn lại là đối thủ thắng. Hai cách này cần ghi vào luật trước khi bắt đầu, không quyết lúc đã xảy ra.
Tính điểm và tách những người bằng điểm
Cách tính điểm quen dùng. Thắng được 1 điểm, hoà được nửa điểm, thua được 0. Tổng điểm của cả giải luôn bằng số trận, vì mỗi trận chia ra đúng 1 điểm. Với sáu người, tổng là 15 điểm; nếu cộng bảng điểm ra con số khác là đã ghi sai ở đâu đó.
Cách tách thứ nhất: kết quả đối đầu. Hai người bằng điểm thì xem ván họ gặp nhau ai thắng. Cách này dễ hiểu nhưng không dùng được khi hai người hoà nhau, hoặc khi ba người bằng điểm và thắng vòng quanh nhau (A thắng B, B thắng C, C thắng A).
Cách tách thứ hai: thắng ai. Cộng điểm cuối giải của những người mình đã thắng, cộng thêm một nửa điểm của những người mình đã hoà. Người thắng đối thủ mạnh có hệ số cao hơn người thắng đối thủ yếu. Ví dụ A thắng hai người có tổng điểm cuối giải là 7 và hoà một người có 3 điểm, hệ số của A là 7 + 1,5 = 8,5.
Cách tách thứ ba: số ván thắng. Người có nhiều ván thắng hơn xếp trên người có nhiều ván hoà hơn, nhằm khuyến khích đấu đến cùng thay vì chấp nhận hoà sớm.
Cuối cùng: ván phụ ngắn. Nếu mọi cách đều bằng, cho hai người đấu thêm một ván với thời gian rút ngắn. Thứ tự các cách tách phải công bố trước giải, vì thay đổi thứ tự có thể đổi người đứng đầu.
Những nhầm lẫn khi tổ chức vòng tròn
Xếp lịch bằng tay không theo quy tắc. Ngồi ghép cặp từng vòng theo cảm tính, đến vòng cuối thường còn lại những cặp đã gặp nhau hoặc một người phải đấu hai ván cùng lúc. Dùng cách xoay vòng ở trên ngay từ đầu.
Để các trận quyết định rơi vào vòng giữa. Nếu người mạnh nhất gặp nhau ngay vòng 1, các vòng sau nhạt dần. Một số người tổ chức đánh số sao cho những người được đánh giá cao gặp nhau ở vòng cuối. Nếu làm vậy phải nói rõ, vì nó không còn là bốc thăm hoàn toàn.
Không tính đến dàn xếp ở vòng cuối. Hai người bạn cùng cần nửa điểm để giữ vị trí có thể thoả thuận hoà nhanh. Cách hạn chế là cho các trận cuối của những người tranh vị trí cao diễn ra cùng lúc, để không ai biết trước kết quả của bàn khác.
Áp vòng tròn cho trẻ em kèm bảng thứ hạng. Với trẻ em, thể thức vòng tròn rất hợp vì ai cũng đấu đủ số ván, nhưng nên bỏ bảng điểm tổng. Mỗi em chỉ giữ phiếu của mình và ghi điều học được sau mỗi ván.
Câu hỏi thường gặp
Thể thức vòng tròn hợp với bao nhiêu người?
Hợp nhất từ bốn đến mười người. Ít hơn bốn thì quá ít ván, nhiều hơn mười thì số trận vượt bốn mươi lăm và cần nhiều buổi. Khi đông người, chia thành các bảng nhỏ đấu vòng tròn rồi chọn người vào vòng tiếp theo.
Vì sao năm người và sáu người lại cần cùng số vòng?
Năm người phải thêm một người ảo để thành sáu, nên lịch giống hệt lịch sáu người, chỉ khác mỗi vòng có một người nghỉ. Cả hai đều cần năm vòng. Nếu có năm người, mời thêm người thứ sáu không làm giải dài hơn.
Làm sao biết lịch xếp ra không bị trùng cặp?
Với mỗi người, liệt kê đối thủ ở từng vòng và kiểm xem có đủ tất cả những người còn lại, không ai xuất hiện hai lần. Ngoài ra, tổng số trận trong lịch phải bằng n nhân n trừ một chia hai.
Người được nghỉ một vòng có được cộng điểm không?
Trong thể thức vòng tròn thì không cần cộng, vì ai cũng nghỉ đúng một lần nên kết quả không đổi. Hệ ghép cặp theo điểm thì khác, ở đó lượt nghỉ thường được cộng một điểm vì không phải ai cũng được nghỉ.
Có nên đấu vòng tròn hai lượt không?
Đấu hai lượt, tức mỗi cặp gặp nhau hai lần và đổi người đi trước, giúp triệt tiêu lợi thế đi trước. Đổi lại số trận gấp đôi. Chỉ nên làm khi nhóm ít người, khoảng bốn đến sáu người, và có nhiều buổi.
Ba người bằng điểm và thắng vòng quanh nhau thì xử lý thế nào?
Bỏ qua cách xét đối đầu, chuyển sang cách cộng điểm của những người mình đã thắng. Nếu vẫn bằng, xét số ván thắng, rồi mới tới ván phụ. Thứ tự này phải được công bố trước khi giải bắt đầu.