DauTranh.comĐấu Tranh
Đọc ý đối phương

Đối phương khó đoán thì làm sao: ba cách ra quyết định khi không đọc được người kia

Khi không đoán được đối phương, đừng cố đoán bằng được. Ba cách chọn có phép tính: tránh kết quả tệ nhất, ít tiếc nhất, chia đều khả năng, và cách thăm dò từng bước.

A Vietnamese seamstress at a small workshop table stacked with folded fabric, looking toward a visitor standing in the doorway, shot over her shoulder, dim warm light

Khi đối phương khó đoán, cách khôn ngoan là thôi cố đoán bằng được và chọn phương án vẫn ổn dù người kia làm gì, rồi thăm dò từng bước nhỏ để dần biết họ thuộc kiểu nào. Ba cách chọn hay dùng là: tránh kết quả tệ nhất, chọn phương án mình ít tiếc nhất, và tạm coi mọi khả năng là ngang nhau rồi tính trung bình.

Ba cách này thường chỉ về cùng một lựa chọn, như ví dụ xưởng may nhận đơn khách mới dưới đây, và khi chúng chỉ khác nhau thì sự khác nhau đó nói cho bạn biết mình đang đánh đổi điều gì. Bài cũng phân biệt ba lý do khiến một người khó đoán, vì mỗi lý do cần cách xử lý riêng.

Vì sao một đối phương khó đoán: ba lý do khác nhau

Bạn thiếu thông tin về họ. Khách hàng mới, sếp mới, hàng xóm mới chuyển tới. Họ không khó đoán vì bản chất mà vì bạn chưa có dữ liệu. Cách xử lý là thăm dò để học: mỗi lần gặp là một lần biết thêm, và độ khó đoán giảm dần theo thời gian.

Họ cố ý làm mình khó đoán. Người quản lý kiểm tra kho vào ngày không báo trước, cầu thủ sút luân lưu không theo một hướng cố định. Họ khó đoán vì đó là chiến lược. Với kiểu này, học thêm không giúp đoán được từng lần; điều đoán được chỉ là tỉ lệ chung, và bạn nên đáp lại bằng cách cũng không để mình bị đoán.

Họ thật sự thất thường. Có người quyết định theo tâm trạng, hôm nay thế này mai thế khác. Không có quy luật để học. Cách xử lý là chọn phương án chịu được mọi kiểu phản ứng, và đặt ràng buộc như hợp đồng, cọc, thời hạn để giảm phạm vi thất thường của họ.

Nhận ra mình đang gặp kiểu nào. Nếu sau vài lần làm việc bạn bắt đầu đoán đúng nhiều hơn, đó là kiểu thứ nhất. Nếu tỉ lệ đoán đúng không cải thiện nhưng có vẻ cân đối, đó là kiểu thứ hai. Nếu mọi thứ lộn xộn và chính họ cũng hay đổi ý, đó là kiểu thứ ba. Gọi đúng tên giúp bạn khỏi phí công cố học điều không thể học.

Ví dụ: xưởng may nhỏ nhận đơn của một khách mới

Bạn có xưởng may nhỏ. Một khách lạ đặt đơn lớn đồng phục, chưa từng làm việc với bạn. Khách có thể giữ đúng lời hẹn, có thể trả chậm, có thể bỏ đơn giữa chừng. Bạn có ba cách nhận đơn. Bảng ghi lãi lỗ ước tính theo triệu đồng; con số chỉ để minh hoạ.

Cách nhận đơnKhách giữ lờiKhách trả chậmKhách bỏ đơn
A. Nhận cả đơn, không cọc+40+20−50
B. Nhận cả đơn, cọc ba phần mười+35+25−10
C. Nhận nửa đơn trước, không cọc+20+15−15

Cách A cho lãi cao nhất nếu khách tốt, nhưng mất nặng nếu khách bỏ đơn, vì vải đã cắt theo mẫu riêng khó bán lại. Cách B lãi ít hơn một chút khi khách tốt, do khách đòi bớt giá đổi lấy việc đặt cọc, nhưng khi khách trả chậm thì tiền cọc giúp xưởng đỡ phải vay, và khi khách bỏ đơn thì tiền cọc bù phần lớn thiệt hại. Cách C an toàn vừa phải nhưng lãi thấp vì làm ít.

Bạn không biết khách thuộc loại nào. Câu hỏi là chọn A, B hay C khi không đoán được. Phần tiếp theo tính theo ba cách chọn.

Ba cách chọn khi không đoán được, tính trên ví dụ

Dùng bảng ở trên, đi từng cách một. Mỗi cách trả lời một câu hỏi khác nhau, và bạn chọn cách nào tuỳ vào điều bạn sợ nhất.

  1. Tránh kết quả tệ nhất. Lấy kết quả xấu nhất của từng phương án: A là −50, B là −10, C là −15. Chọn phương án có kết quả xấu nhất ít xấu nhất, tức B. Cách này hợp với xưởng nhỏ không chịu nổi một cú lỗ lớn.
  2. Chọn phương án ít tiếc nhất. Với mỗi kịch bản, tìm kết quả tốt nhất có thể: khách giữ lời thì tốt nhất là +40, trả chậm là +25, bỏ đơn là −10. Mức tiếc của một phương án là khoảng cách tới mức tốt nhất đó. A tiếc 0, 5 và 40, lớn nhất là 40. B tiếc 5, 0 và 0, lớn nhất là 5. C tiếc 20, 10 và 5, lớn nhất là 20. Chọn phương án có mức tiếc lớn nhất nhỏ nhất, tức B.
  3. Coi ba khả năng ngang nhau. Cộng ba ô rồi chia ba. A: 40 cộng 20 trừ 50 bằng 10, chia ba được khoảng 3,3. B: 35 cộng 25 trừ 10 bằng 50, chia ba được khoảng 16,7. C: 20 cộng 15 trừ 15 bằng 20, chia ba được khoảng 6,7. Chọn B.

Cả ba cách đều chỉ về B. Đó là dấu hiệu tốt: bạn không cần đoán khách thuộc loại nào, vì B tốt trong mọi cách nhìn. Khi các cách chỉ khác nhau, chẳng hạn nếu bạn có vốn dày và tin khách có vẻ đàng hoàng, cách thứ ba có thể nghiêng về A, thì bạn biết rõ mình đang đổi an toàn lấy khả năng lãi cao, và tự hỏi mình có chịu nổi kịch bản xấu nhất không.

Thăm dò từng bước: biến người lạ thành người quen

Phép tính ở trên giải quyết một lần quyết định. Nhưng với khách mới, cách tốt hơn thường là không đặt cả quyết định vào một lần. Bạn nhận một đơn nhỏ trước, có cọc, giao đúng hạn, rồi xem khách trả tiền thế nào, góp ý ra sao, có giữ lịch hẹn không. Sau một hai lần như vậy, khách không còn khó đoán nữa, và bạn có thể chuyển dần sang cách nhận đơn ít ràng buộc hơn.

Thăm dò từng bước có hai lợi ích. Thứ nhất, mỗi lần chỉ đặt một phần nhỏ vào rủi ro, nên dù khách tệ, bạn mất ít. Thứ hai, chính việc quan hệ còn tiếp tạo động cơ cho khách cư xử tốt: người muốn đặt đơn lớn sau này sẽ không bỏ ngang đơn nhỏ hôm nay.

Cách này cũng có cái giá. Khách tốt có thể thấy bị nghi ngờ và đi tìm xưởng khác chịu nhận đơn lớn ngay. Vì vậy, khi đề nghị bắt đầu nhỏ, nên nói rõ lý do theo hướng quy trình chung chứ không nhắm vào họ: "Xưởng làm với khách mới đều bắt đầu từ một lô thử để hai bên quen cách làm." Câu đó giữ thể diện cho cả hai bên.

Áp dụng rộng hơn: cho người mới thuê nhà ký hợp đồng ngắn trước, giao việc nhỏ cho cộng tác viên mới, cho người hàng xóm mượn món đồ ít giá trị trước khi cho mượn thứ quan trọng. Mỗi bước nhỏ là một lần đổi khó đoán lấy dữ liệu.

Khi đối phương cố ý khó đoán: bạn cũng đừng để bị đoán

Có những tình huống mà sự khó đoán là chủ ý, và đáp lại tốt nhất là chính bạn cũng không có quy luật. Ví dụ người quản lý một kho hàng muốn nhân viên luôn giữ kho ngăn nắp. Nếu kiểm tra đều đặn chiều thứ Sáu, nhân viên sẽ dọn kỹ vào chiều thứ Năm và lơi lỏng phần còn lại của tuần. Kiểm tra vào những ngày bốc thăm, không báo trước, thì ngày nào kho cũng phải sẵn sàng.

Lý thuyết đối sách gọi đây là chiến lược hỗn hợp: thay vì chọn cố định một phương án, bạn chọn theo một tỉ lệ, và để phần ngẫu nhiên quyết định từng lần. Điều quan trọng là tỉ lệ được tính để đối phương không có cách đáp lại nào hơn hẳn, chứ không phải ngẫu hứng. Nếu kiểm tra quá thưa, nhân viên chấp nhận rủi ro; quá dày thì tốn thời gian của chính người quản lý.

Mặt khác, nếu đối phương dùng chiến lược hỗn hợp với bạn, đừng phí công tìm quy luật trong từng lần. Hãy ước lượng tỉ lệ chung qua nhiều lần, và chọn cách làm tốt trên trung bình. Người cố tìm "lần sau họ sẽ làm gì" trong một chuỗi được chọn ngẫu nhiên chỉ đang tự tạo ra quy luật không có thật.

Cũng nên nhớ: chỉ cần khó đoán ở những quyết định mà đối phương có lợi khi đoán trúng. Trong những việc cần phối hợp, như giờ giao hàng hay lịch họp, khó đoán chỉ gây phiền cho cả hai bên.

Áp dụng: sếp mới, đối tác mới, hàng xóm mới

Sếp mới về phòng. Trong vài tuần đầu, đừng dồn hết sức vào việc đoán sếp thích gì. Hỏi thẳng cách sếp muốn nhận báo cáo, làm một hai việc nhỏ đúng hạn, và xem sếp phản hồi ra sao. Mỗi lần phản hồi là một dữ kiện thật.

Đối tác mới giới thiệu qua người quen. Lời giới thiệu giảm bớt khó đoán nhưng không xoá được. Bắt đầu với một hợp đồng ngắn, điều khoản rõ, và cùng nhau rà lại sau lần làm đầu tiên.

Hàng xóm mới chuyển tới. Chưa biết họ dễ tính hay khó tính, hãy chọn cách cư xử ổn với mọi kiểu người: chào hỏi, báo trước những việc có thể làm phiền như sửa nhà, chưa vội cho mượn món đồ quý. Quan hệ sẽ tự rõ dần qua những lần qua lại nhỏ.

Người lạ trong một cuộc mua bán qua mạng. Đây là đối phương khó đoán nhất vì có thể không bao giờ gặp lại. Chọn cách giao dịch mà bạn không mất nhiều dù người kia là ai, như giao hàng rồi mới trả tiền hoặc gặp tận nơi để xem hàng.

Nhầm lẫn hay gặp

Cố đoán bằng được. Dựng một câu chuyện về đối phương từ vài dấu hiệu mơ hồ rồi đặt cả quyết định vào đó. Khi không đoán được, thừa nhận điều đó và chọn phương án chịu được mọi kịch bản là cách làm trưởng thành hơn.

Chọn an toàn mãi mãi. Phương án an toàn ở lần đầu không phải phương án tốt nhất về lâu dài. Sau khi đã thăm dò và biết đối phương đáng tin, tiếp tục đòi cọc nặng có thể làm mất khách tốt.

Coi người khó đoán là người xấu. Nhiều người khó đoán chỉ vì bạn mới quen họ, hoặc vì họ đang giữ kín ý định một cách chính đáng. Thận trọng là đúng, nhưng thù địch thì không cần.

Quên cập nhật sau mỗi lần. Mỗi lần làm việc là một lần có thêm dữ liệu. Ghi lại khách giữ lời hay không, trả tiền đúng hạn hay không. Không ghi lại thì lần sau bạn vẫn đứng ở chỗ không biết gì.

Câu hỏi thường gặp

Làm gì khi không đoán được đối phương sẽ làm gì?

Chọn phương án vẫn chấp nhận được dù người kia làm gì, rồi thăm dò bằng những bước nhỏ để dần hiểu họ. Ba cách chọn hay dùng là tránh kết quả tệ nhất, chọn phương án ít tiếc nhất và coi các khả năng ngang nhau để tính trung bình.

Tránh kết quả tệ nhất nghĩa là gì?

Là nhìn kết quả xấu nhất có thể xảy ra của từng phương án, rồi chọn phương án mà kết quả xấu nhất của nó ít xấu nhất. Cách này hợp khi bạn không đủ sức chịu một cú thiệt lớn.

Chọn phương án ít hối tiếc nhất tính thế nào?

Với mỗi kịch bản, tìm kết quả tốt nhất có thể. Mức tiếc của một phương án là khoảng cách giữa kết quả của nó và kết quả tốt nhất đó. Lấy mức tiếc lớn nhất của từng phương án và chọn phương án có con số này nhỏ nhất.

Có nên làm cho mình khó đoán không?

Chỉ nên khó đoán ở những quyết định mà đối phương được lợi khi đoán trúng, như ngày kiểm tra hay hướng đi trong một thế đối đầu. Ở những việc cần phối hợp, khó đoán chỉ làm hai bên vất vả.

Làm sao để một khách hàng mới bớt khó đoán?

Bắt đầu bằng một việc nhỏ có ràng buộc vừa phải, quan sát cách họ giữ lời, trả tiền và phản hồi, rồi nới dần ràng buộc khi đã có bằng chứng. Nói rõ đây là quy trình chung để khách không thấy bị nghi ngờ.

Khi các cách chọn chỉ ra kết quả khác nhau thì sao?

Khi đó bạn đang đứng trước một đánh đổi giữa an toàn và lợi nhuận. Hãy tự hỏi mình có chịu nổi kịch bản xấu nhất của phương án lãi cao không. Nếu không, chọn phương án an toàn hơn và thăm dò thêm trước khi quyết lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138