DauTranh.comĐấu Tranh
Đấu trí với chính mình

Cách tự xét lại sau một cuộc đấu: năm câu hỏi ghi ngay khi vừa kết thúc

Tự xét lại sau mỗi cuộc đấu giúp bạn học đúng bài thay vì chỉ nhớ thắng thua. Năm câu hỏi ghi ngay, bốn ngăn nguyên nhân, mẫu ghi có ví dụ và cách làm cùng đồng đội.

A Vietnamese woman in office clothes writing in a small notebook on a quiet stairwell landing after a meeting, a closed folder beside her, high angle, soft afternoon light

Tự xét lại sau một cuộc đấu là ghi lại, càng sớm càng tốt, những gì mình đã định làm, đã làm, đối phương đã làm và điều gì thật sự quyết định kết quả, rồi tách nguyên nhân thành các ngăn rõ ràng để biết lần sau cần sửa gì. Làm ngay sau khi kết thúc quan trọng vì chỉ vài giờ sau, trí nhớ đã kịp tô lại câu chuyện cho khớp với kết quả.

Một lần xét lại tốt mất chừng mười lăm phút và cho ra một hai việc cụ thể cho lần sau, không phải một bản tự trách dài. Phần dưới đưa ra năm câu hỏi ghi ngay, cách tách nguyên nhân thành bốn ngăn, một mẫu ghi đã điền sẵn sau một buổi họp chia ngân sách, lý do phải xét lại cả khi thắng và cách làm cùng đồng đội mà không thành buổi đổ lỗi.

Tự xét lại là gì và vì sao phải làm ngay

Mỗi cuộc đấu, dù là một trận cầu lông, một buổi thương lượng hay một lần cạnh tranh giành khách, đều để lại một lượng thông tin lớn: bạn đã dự định gì, đối phương làm gì bất ngờ, chỗ nào bạn lúng túng, chỗ nào bạn làm tốt hơn dự tính. Phần lớn thông tin này biến mất trong vòng một ngày nếu không được ghi lại. Thứ còn đọng lại thường chỉ là kết quả và một hai khoảnh khắc nhiều cảm xúc nhất.

Tệ hơn, những gì còn đọng lại bị kết quả nhuộm màu. Thắng thì mọi quyết định trông hợp lý, thua thì mọi quyết định trông có vấn đề. Đây là lý do tự xét lại phải làm sớm, khi các chi tiết còn tươi và trước khi câu chuyện kịp được kể lại cho người khác nghe vài lần. Mỗi lần kể lại, câu chuyện lại gọn hơn, hợp lý hơn và xa sự thật hơn một chút.

Tự xét lại khác với tự trách. Tự trách hỏi "sao mình tệ thế" và kết thúc bằng một cảm giác. Tự xét lại hỏi "điều gì đã xảy ra, vì sao, và lần sau làm gì khác" và kết thúc bằng một việc cụ thể. Nếu sau buổi xét lại bạn chỉ thấy buồn hơn mà không có việc gì để làm, đó là bạn vừa tự trách chứ chưa xét lại.

Năm câu hỏi ghi ngay khi vừa kết thúc

Năm câu này nên trả lời bằng chữ, trên giấy hay trong điện thoại, trong vòng một giờ sau cuộc đấu. Mỗi câu hai ba dòng là đủ. Thứ tự các câu có chủ ý: kết quả để cuối cùng.

  1. Mình đã định làm gì trước khi bắt đầu? Ghi lại kế hoạch như nó đã có, không phải như mình ước nó đã có. Nếu không có kế hoạch rõ, ghi điều đó ra; đó đã là một phát hiện.
  2. Điều gì thực tế đã diễn ra khác với dự định? Ghi những chỗ lệch: đối phương đưa ra điều kiện mới, mình quên một ý định nói, thời gian bị rút ngắn.
  3. Đối phương đã làm gì mà mình không lường trước? Câu này hay bị bỏ qua vì người ta chỉ chú ý tới mình. Nó là nguồn bài học lớn nhất cho lần gặp lại cùng đối phương.
  4. Ở thời điểm nào mình có lựa chọn khác, và lựa chọn đó là gì? Chỉ ra hai ba điểm rẽ, mỗi điểm ghi lựa chọn đã chọn và lựa chọn đã bỏ.
  5. Kết quả là gì, và theo mình thì điều gì quyết định nó nhiều nhất? Ghi kết quả sau cùng, để bốn câu trên không bị nó kéo lệch.

Nếu chỉ có năm phút, hãy trả lời câu ba và câu bốn. Biết đối phương đã làm gì bất ngờ và biết mình đã có những điểm rẽ nào là hai thứ dùng được ngay ở lần gặp sau.

Tách nguyên nhân thành bốn ngăn

Sau khi có năm câu trả lời, hãy xếp những gì ảnh hưởng tới kết quả vào bốn ngăn. Mỗi ngăn đòi một kiểu sửa khác nhau, nên xếp nhầm ngăn là sửa nhầm chỗ.

NgănCâu hỏi nhận diệnVí dụCách sửa cho lần sau
Thông tinCó điều gì mình không biết mà lẽ ra biết được?Không biết phòng bên đã được cấp trên hứa ưu tiênHỏi trước, chuẩn bị nguồn tin
Phán đoánBiết đủ nhưng cân nhắc sai?Biết họ cần gấp nhưng vẫn nghĩ họ sẽ nhườngDùng câu hỏi đổi vai, xin ý kiến người ngoài
Thực hiệnĐịnh đúng nhưng làm không tới?Định nêu số liệu khách hàng nhưng quên mang theoDanh sách kiểm, tập trước
May rủi và đối phươngĐiều gì nằm ngoài tầm tay?Cuộc họp bị rút từ một giờ xuống hai mươi phútChuẩn bị phương án ngắn, chấp nhận phần không kiểm soát

Ngăn cuối dễ bị lạm dụng nhất. Đổ một thứ vào ngăn may rủi chỉ hợp lệ khi bạn đã hỏi "có cách nào chuẩn bị cho chuyện này không" và câu trả lời thật sự là không. Cuộc họp bị rút ngắn là ngoài tầm tay, nhưng không có bản trình bày năm phút thì lại thuộc ngăn thực hiện.

Ví dụ ghi thật: sau buổi họp chia ngân sách giữa hai phòng

Anh Dũng, trưởng phòng kinh doanh, vừa họp với trưởng phòng kỹ thuật để chia khoản ngân sách quý cho hai bên. Anh đề xuất chia đôi, cuối cùng phòng anh chỉ được khoảng một phần ba. Bản ghi anh làm ngay sau họp như sau.

Câu hỏiAnh Dũng ghi
Đã định làm gìĐề xuất chia đôi, dựa trên số khách mới quý trước. Giới hạn lùi: không dưới hai phần năm.
Điều diễn ra khác dự địnhHọp bị rút còn hai mươi phút. Chưa kịp trình bày số liệu khách mới.
Đối phương làm gì bất ngờPhòng kỹ thuật mở đầu bằng danh sách sự cố máy chủ quý trước, gắn từng sự cố với khách bị mất. Cấp trên ngồi dự gật đầu nhiều lần.
Các điểm rẽMột: có thể xin dời họp khi biết bị rút ngắn, đã không xin. Hai: có thể đề xuất gắn một phần ngân sách kỹ thuật với mục tiêu giữ khách, đã không nghĩ ra lúc đó.
Kết quả và điều quyết địnhĐược khoảng một phần ba, dưới giới hạn lùi. Điều quyết định: phòng kỹ thuật nói bằng thiệt hại cụ thể, phòng mình nói bằng mong muốn.

Xếp vào bốn ngăn: không biết trước họp bị rút ngắn là may rủi; không có bản trình bày ngắn là thực hiện; không lường trước cách mở đầu của phòng kỹ thuật là phán đoán. Việc cụ thể cho quý sau chỉ có hai: chuẩn bị bản trình bày năm phút bằng con số thiệt hại nếu thiếu ngân sách, và gặp riêng trưởng phòng kỹ thuật trước họp để thử đề xuất ngân sách gắn chung một mục tiêu.

Xét lại cả khi thắng

Thắng che lỗi kỹ hơn thua. Khi thắng, chẳng ai muốn mổ xẻ. Nhưng chính lúc đó những lỗi nhỏ được bỏ qua và lặp lại, cho tới một lần chúng không còn được may mắn che đi.

Hỏi thêm một câu riêng cho lần thắng. "Nếu đối phương làm đúng một việc khác đi, mình còn thắng không?" Nếu câu trả lời là không, chiến thắng ấy mỏng hơn bạn nghĩ, và đáng chuẩn bị thêm cho lần sau.

Ghi lại điều đã làm tốt, cụ thể. Không phải "hôm nay mình đánh tốt", mà là "giữ được nhịp chậm ở hai séc cuối dù bị dẫn". Điều tốt được gọi tên cụ thể thì lặp lại được; điều tốt chung chung thì không.

Đừng để thắng biến thành công thức. Một cách làm vừa thắng dễ bị biến thành quy tắc cứng. Ghi rõ nó thắng trong hoàn cảnh nào, với đối phương nào, để lần sau biết khi nào áp dụng và khi nào không.

Xét lại cùng đồng đội mà không thành buổi đổ lỗi

Bắt đầu bằng sự kiện, không bằng người. Hỏi "ở phút thứ mười, chuyện gì xảy ra" thay vì "ai để lọt bóng". Câu hỏi về sự kiện giữ mọi người ở chỗ cùng nhìn vào một vấn đề.

Mỗi người tự nêu một điều mình làm khác được. Người lớn tuổi nhất hoặc người dẫn nhóm nêu trước. Khi người có vị trí cao nhất nhận lỗi của mình trước, những người khác dám nói thật hơn.

Chốt bằng việc, không bằng lời hứa chung. "Lần sau cố gắng hơn" không phải là việc. "Trước mỗi trận, hai người đứng biên trao đổi cách kèm số chín" là việc.

Với trẻ em, không chấm điểm ai. Khi xét lại một cuộc thi đấu trí của lớp hay của nhóm trẻ, không xếp em nào giỏi nhất hay kém nhất. Mỗi em kể một nước đi mình thích và một điều muốn thử lần sau; người lớn chỉ hỏi và lắng nghe.

Nhầm lẫn hay gặp

Xét lại quá dài nên bỏ dở. Một bản xét lại ba trang làm được một lần rồi thôi. Mười lăm phút với năm câu hỏi làm được sau mỗi cuộc đấu, và sau mười lần bạn sẽ có một cuốn sổ cho thấy những lỗi lặp lại của chính mình, thứ mà không một bản phân tích dài nào cho được.

Ghi kết quả trước tiên. Bắt đầu bằng "thua rồi" làm mọi câu trả lời sau đó nghiêng về phía tìm lỗi. Đó là lý do câu hỏi về kết quả được đặt cuối cùng trong năm câu.

Rút ra quá nhiều bài học. Mười bài học sau một cuộc đấu nghĩa là không bài nào được làm. Chọn một hai việc cụ thể nhất, làm chúng ở lần sau, rồi mới thêm việc khác.

Bỏ qua phần của đối phương. Nhiều bản xét lại chỉ nói về mình, như thể đối phương là bức tường. Nhưng trong cuộc đấu, kết quả là tương tác giữa hai bên. Biết đối phương đã điều chỉnh gì giúp bạn chuẩn bị cho lần gặp lại tốt hơn mọi lời tự nhắc.

Không đọc lại sổ. Ghi mà không đọc lại thì chỉ giúp được phân nửa. Mỗi tháng một lần, đọc lại các bản ghi và tìm những chữ lặp lại. Lỗi xuất hiện ba lần trong sổ là lỗi đáng sửa trước nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tự xét lại sau thi đấu nên làm lúc nào?

Càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vòng một giờ sau khi kết thúc. Để lâu hơn, trí nhớ sẽ bị kết quả tô lại, các chi tiết như đối phương đã làm gì bất ngờ hay mình đã có những điểm rẽ nào sẽ mờ đi.

Nên ghi những gì khi rút kinh nghiệm?

Ghi điều mình đã định làm, điều thực tế diễn ra khác dự định, điều đối phương làm mà mình không lường trước, các điểm rẽ có lựa chọn khác, và cuối cùng là kết quả cùng điều quyết định nó.

Làm sao biết thua do mình hay do may rủi?

Xếp từng nguyên nhân vào bốn ngăn: thông tin, phán đoán, thực hiện, may rủi và đối phương. Chỉ xếp vào ngăn may rủi khi đã hỏi có cách chuẩn bị cho chuyện đó không và câu trả lời thật sự là không.

Thắng rồi có cần xét lại không?

Có. Thắng thường che lỗi kỹ hơn thua. Hỏi thêm câu nếu đối phương làm đúng một việc khác đi thì mình còn thắng không, và ghi lại cụ thể điều mình đã làm tốt để lặp lại được.

Rút kinh nghiệm cùng nhóm sao cho không đổ lỗi?

Bắt đầu bằng sự kiện chứ không bằng người, để người dẫn nhóm nhận phần của mình trước, mỗi người tự nêu một điều có thể làm khác, và kết thúc bằng một hai việc cụ thể thay vì lời hứa chung chung.

Tự xét lại khác gì tự trách?

Tự trách hỏi vì sao mình tệ và kết thúc bằng cảm giác buồn. Tự xét lại hỏi chuyện gì đã xảy ra, vì sao và lần sau làm gì khác, rồi kết thúc bằng một việc cụ thể có thể làm được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138