DauTranh.comĐấu Tranh
Lượt đi và tính trước

Tính ngược từ nước cuối là gì: cách giải thế nhiều lượt bằng quy nạp lùi

Tính ngược là bắt đầu từ lượt cuối, xem ai sẽ làm gì, rồi lùi dần về lượt đầu. Ví dụ chia mười chiếc bánh qua ba lượt đề nghị, tính từng bước và giới hạn của cách này.

An older Vietnamese man and his grandson kneel on a tiled floor arranging ten small round cakes, low side angle, soft morning light through a doorway

Tính ngược từ nước cuối (còn gọi là quy nạp lùi) là cách giải một cuộc đấu nhiều lượt bằng cách bắt đầu từ lượt cuối cùng: xem người đi lượt đó sẽ chọn gì, rồi dùng kết quả ấy để biết người đi lượt áp chót sẽ chọn gì, và cứ thế lùi về lượt đầu. Khi lùi đến lượt đầu, bạn biết luôn nước đi tốt nhất ngay bây giờ.

Cách này hiệu quả vì lượt cuối là lượt dễ nhất: không còn ai đáp lại, người đi chỉ việc chọn cái có lợi nhất cho mình. Mọi lượt trước đó đều quy về câu hỏi "sau nước này, người kia sẽ làm gì", và câu trả lời đã có sẵn từ bước lùi trước. Phần dưới là ví dụ chia bánh tính từng bước, cách làm cho các tình huống khác và những chỗ cách này dễ sai.

Vì sao bắt đầu từ cuối lại dễ hơn từ đầu

Nếu suy nghĩ xuôi từ lượt đầu, bạn phải hình dung mọi phản ứng có thể của đối phương, rồi phản ứng của mình với phản ứng đó, rồi phản ứng tiếp theo. Số khả năng nở ra rất nhanh và đầu óc dễ lạc giữa chừng. Nghĩ ngược thì khác: mỗi bước lùi chỉ cần trả lời một câu hỏi, vì phần phía sau đã được giải xong.

Hình ảnh dễ nhớ là người đi tìm đường trong mê cung trên giấy. Đi từ cửa vào thì gặp ngã rẽ liên tục; đi từ đích ra cửa thì thường chỉ có một lối. Trong cuộc đấu nhiều lượt, "đích" là lượt cuối, nơi người đi không còn phải lo ai đáp trả.

Điều kiện để tính ngược dùng được gồm ba thứ: số lượt có giới hạn và biết trước, mỗi bên biết rõ mình và đối phương được gì ở từng kết cục, và cả hai đều chọn cái có lợi cho mình. Khi một trong ba điều kiện lung lay, kết quả tính ngược chỉ còn là gợi ý, không còn là lời giải. Phần cuối bài sẽ nói kỹ điều này.

Đề bài: chia mười chiếc bánh qua ba lượt đề nghị

Hai anh em An và Bình chia mười chiếc bánh nếp mẹ để lại. Luật do bà đặt ra như sau:

  • Lượt 1: An đề nghị cách chia mười chiếc. Bình đồng ý thì chia luôn, xong.
  • Nếu Bình từ chối, bà lấy đi một chiếc (còn chín chiếc) và đến lượt 2: Bình đề nghị cách chia chín chiếc. An đồng ý thì chia luôn.
  • Nếu An từ chối, bà lấy đi thêm một chiếc (còn tám chiếc) và đến lượt 3: An đề nghị cách chia tám chiếc. Đây là lượt cuối.
  • Nếu Bình từ chối ở lượt 3, bà cất hết, không ai được chiếc nào.
  • Cả hai đều muốn được nhiều bánh nhất, và mỗi người chỉ đồng ý khi được nhiều hơn hẳn so với số bánh mình chắc chắn có nếu từ chối (bằng nhau thì từ chối cho bõ tức).

Câu hỏi: ở lượt 1, An nên đề nghị chia thế nào? Trước khi đọc lời giải, bạn thử đoán. Phần lớn người đọc sẽ đoán năm – năm, hoặc gần như vậy.

Lời giải tính ngược từng bước

Bắt đầu từ lượt 3, rồi lùi về lượt 2, rồi lượt 1. Mỗi bước chỉ cần biết người nhận đề nghị sẽ có gì nếu từ chối.

  1. Lượt 3 (tám chiếc, An đề nghị): nếu Bình từ chối, Bình được 0. Để Bình đồng ý, An phải đưa Bình nhiều hơn 0, tức ít nhất 1 chiếc. An giữ 8 − 1 = 7 chiếc. Kết quả lượt 3: An 7, Bình 1.
  2. Lượt 2 (chín chiếc, Bình đề nghị): nếu An từ chối, mọi việc đi tới lượt 3 và An được 7. Để An đồng ý, Bình phải đưa An nhiều hơn 7, tức ít nhất 8 chiếc. Bình giữ 9 − 8 = 1 chiếc. Kết quả lượt 2: An 8, Bình 1.
  3. Lượt 1 (mười chiếc, An đề nghị): nếu Bình từ chối, mọi việc đi tới lượt 2 và Bình được 1. Để Bình đồng ý, An phải đưa Bình nhiều hơn 1, tức ít nhất 2 chiếc. An giữ 10 − 2 = 8 chiếc.
  4. Kết luận: An đề nghị ngay ở lượt 1 "anh tám, em hai", và Bình đồng ý vì từ chối thì chỉ còn 1 chiếc. Không chiếc bánh nào bị bà lấy đi.
  5. Kiểm lại: 8 + 2 = 10 ở lượt 1; 8 + 1 = 9 ở lượt 2; 7 + 1 = 8 ở lượt 3. Ở mỗi lượt, người nhận được nhiều hơn đúng một chiếc so với phương án từ chối, đúng luật đặt ra.

Điều đáng chú ý: kết quả lệch hẳn về phía An, dù mỗi lần từ chối chỉ mất một chiếc. Lý do là An nắm cả lượt đầu lẫn lượt cuối. Nếu luật đổi sang Bình đề nghị ở lượt cuối, cán cân sẽ đảo chiều. Ai nắm lượt cuối thì nắm đòn bẩy.

Đổi luật một chút, kết quả đổi ra sao

Cùng cách tính, chỉ thay số lượt hoặc người đi lượt cuối. Bạn có thể tự kiểm từng dòng bằng cách lùi như trên, nhớ rằng người nhận cần nhiều hơn phương án từ chối ít nhất một chiếc.

LuậtNgười đề nghị lượt cuốiKết quả ở lượt 1 (An – Bình)
Chỉ một lượt, mười chiếc, An đề nghịAn9 – 1
Hai lượt: An (10), rồi Bình (9)BìnhLượt 2 Bình đề nghị: An cần ít nhất 1, Bình giữ 8. Lượt 1 An phải đưa Bình 9, An giữ 1. Kết quả 1 – 9
Ba lượt: An (10), Bình (9), An (8)An8 – 2 (như lời giải ở trên)
Bốn lượt: An (10), Bình (9), An (8), Bình (7)BìnhLượt 4: An 1, Bình 6. Lượt 3: Bình cần 7, An giữ 1. Lượt 2: An cần 2, Bình giữ 7. Lượt 1: Bình cần 8, An giữ 2. Kết quả 2 – 8

Nhìn bảng sẽ thấy quy luật: người đi lượt cuối được phần lớn. Khi bánh hao chậm (mỗi lần từ chối chỉ mất một chiếc), lợi thế lượt cuối rất nặng. Nếu mỗi lần từ chối bánh mất nhiều hơn, lợi thế đổi dần về phía người đề nghị đầu tiên.

Áp dụng tính ngược vào việc thật

Không phải cuộc đấu nào cũng có luật gọn như chia bánh, nhưng khung suy nghĩ giữ nguyên. Khi gặp một chuỗi quyết định có người khác cùng tham gia, làm theo các bước sau:

  1. Viết ra lượt cuối cùng có thể xảy ra: ai quyết, quyết giữa những gì. Ví dụ hạn chót nộp hồ sơ dự thầu sửa nhà văn hoá thôn là chiều thứ Sáu, sau đó không ai sửa được giá nữa.
  2. Ở lượt cuối, đoán người quyết sẽ chọn gì nếu họ chỉ nghĩ cho mình. Đừng gán cho họ sự tử tế hay ác ý; chỉ xét cái gì có lợi cho họ.
  3. Lùi một lượt: người quyết ở lượt này biết trước chuyện sẽ xảy ra ở lượt sau, vậy họ sẽ chọn gì?
  4. Lặp lại cho đến lượt hiện tại. Nước đi tốt nhất ngay bây giờ là nước dẫn tới kết cục tốt nhất cho bạn trong chuỗi đó.
  5. Kiểm lại từng bước bằng con số hoặc bằng lời: ở mỗi lượt, người quyết có thật sự không muốn đổi lựa chọn không? Nếu có người muốn đổi, bước đó tính sai.

Ví dụ ngắn: hai hộ cùng xin cắt điện sửa đường dây vào một ngày cuối tuần, chỉ được duyệt một ngày. Lượt cuối là lúc tổ trưởng chốt lịch. Biết tổ trưởng sẽ chọn ngày ít hộ phàn nàn nhất, hộ nào lo vận động hàng xóm trước sẽ thắng, chứ không phải hộ nộp đơn sớm.

Tìm cho đúng lượt cuối trước khi lùi

Phần khó nhất của tính ngược ngoài đời không phải là lùi, mà là xác định lượt cuối thật sự nằm ở đâu. Lượt cuối là thời điểm mà sau đó không ai còn đổi được kết cục. Nó thường không trùng với thời điểm người ta nói "đây là lần cuối".

Ví dụ: một chủ nhà nói với người thuê "đây là giá chốt, không bàn nữa". Nếu sau câu đó người thuê vẫn có thể bỏ đi tìm chỗ khác và chủ nhà vẫn phải tìm người thuê mới, thì câu nói kia chưa phải lượt cuối. Lượt cuối thật là lúc hai bên ký giấy, hoặc lúc chủ nhà đã có người khác nhận phòng.

Ba câu hỏi giúp tìm lượt cuối: Sau thời điểm này, còn ai có quyền đổi ý không? Có hạn chót nào do bên thứ ba đặt ra mà hai bên không lùi được không? Nếu một bên cứ kéo dài thì ai mất nhiều hơn? Bên mất nhiều hơn khi kéo dài thường là bên phải nhượng trước, vì họ không chờ nổi đến lượt cuối.

Khi đã tìm đúng lượt cuối, hãy xem ai đang giữ lượt đó. Nếu là đối phương, bạn cần đổi cấu trúc: thêm một lựa chọn bên ngoài, dời hạn chót, hoặc đưa thêm người quyết. Đổi người giữ lượt cuối thường có tác dụng hơn mặc cả từng chiếc bánh.

Giới hạn và nhầm lẫn khi tính ngược

Đối phương không phải lúc nào cũng tính như bạn. Trong ví dụ chia bánh, nhiều người ở vị trí Bình sẽ từ chối "anh tám em hai" vì thấy bất công, dù từ chối thì thiệt. Tính ngược giả định ai cũng chọn theo lợi ích trước mắt; người thật còn có lòng tự trọng và cảm giác công bằng. Khi đối phương có những động cơ đó, hãy đưa chúng vào phép tính, như nâng phần đề nghị lên mức đối phương chấp nhận được.

Số lượt không rõ thì không có điểm để bắt đầu. Tính ngược cần một lượt cuối biết trước. Một mối quan hệ làm ăn lâu dài không có lượt cuối rõ ràng, nên kết luận "lượt cuối ai cũng chỉ nghĩ cho mình" không áp vào được. Trong quan hệ lặp lại, uy tín và lòng tin thay đổi cả cuộc đấu.

Chuỗi càng dài, sai số càng cộng dồn. Mỗi bước lùi dựa trên một giả định về người kia. Một giả định lệch ở lượt cuối sẽ làm lệch cả chuỗi. Với chuỗi dài, nên tính vài phương án ứng với vài kiểu đối phương, thay vì tin một lời giải duy nhất.

Nhầm tính ngược với đi lùi kế hoạch. Lập kế hoạch ngược từ mục tiêu (muốn có nhà thì cần bao nhiêu tiền, bao nhiêu năm) là việc một mình. Tính ngược trong đấu trí có người khác cùng quyết ở mỗi lượt; điểm cốt lõi là đoán đúng lựa chọn của họ.

Câu hỏi thường gặp

Tính ngược và quy nạp lùi có phải là một không?

Là một. Quy nạp lùi là tên gọi trong sách lý thuyết đối sách, còn tính ngược từ nước cuối là cách nói đời thường. Cả hai đều chỉ việc giải từ lượt cuối lùi dần về lượt đầu, mỗi lượt chọn nước tốt nhất cho người đang quyết.

Vì sao trong ví dụ chia bánh An được tới tám chiếc?

Vì An đi cả lượt đầu và lượt cuối. Bình biết rằng nếu từ chối và kéo dài sang lượt 3, An lại được đề nghị và Bình chỉ còn một chiếc. Phần Bình nhận ở lượt 1 chỉ cần hơn phần đó một chút là đủ để Bình gật đầu.

Ngoài đời người ta có chấp nhận chia lệch như vậy không?

Thường là không hoàn toàn. Nhiều người từ chối phần chia quá lệch dù thiệt, để giữ thể diện hoặc phạt người chia. Vì thế người đề nghị khôn ngoan thường đưa nhiều hơn mức tính ngược, đủ để bên kia thấy chấp nhận được.

Cách này có dùng cho cuộc đấu không có lượt cuối rõ ràng không?

Không dùng trực tiếp được. Khi không biết lượt nào là cuối, không có điểm xuất phát để lùi. Lúc đó cần dựa vào uy tín, sự lặp lại và những gì hai bên đã cam kết với nhau.

Làm sao luyện cho quen cách tính ngược?

Bắt đầu bằng những cuộc đấu ngắn hai ba lượt, viết rõ lượt cuối ai quyết và được gì, rồi lùi từng bước trên giấy. Sau đó đổi luật một chút, như đổi người đi lượt cuối, và đoán trước kết quả trước khi tính lại để kiểm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138