DauTranh.comĐấu Tranh
Tổ chức cuộc thi đấu trí

Thua đẹp và thắng khiêm tốn: nghi thức trước, trong và sau mỗi ván đấu trí

Thua đẹp và thắng khiêm tốn là việc cụ thể trước, trong và sau ván: cách chào, cách nhận thua, câu nên nói, cùng xem lại ván, và vì sao đây cũng là một nước đi khôn.

Two Vietnamese middle-aged men bow their heads slightly to each other across a small table in a quiet tea shop after a contest, side view at table height, golden late light

Thua đẹp và thắng khiêm tốn không phải là cảm xúc mà là những hành động cụ thể: chào trước ván, không làm phiền đối phương trong ván, nhận thua khi thế đã hết, bắt tay sau ván, nói một câu ghi nhận và cùng xem lại ván nếu người kia muốn. Ai cũng làm được, kể cả khi trong lòng đang rất tiếc hay rất vui.

Người tổ chức cuộc thi đấu trí có thể biến những hành động này thành nghi thức chung, để không ai phải tự nghĩ nên cư xử thế nào. Nghi thức tốt làm người mới đỡ ngại, giảm tranh cãi, và giữ cho người ta muốn quay lại. Phần dưới đi qua ba giai đoạn của một ván, bảng câu nói cho người thắng và người thua, lý do đây cũng là một lựa chọn khôn theo góc nhìn đối sách, và cách dạy trẻ.

Trước ván: ba việc trong một phút

Nghi thức trước ván ngắn nhưng đặt giọng cho cả ván. Người tổ chức nên đọc to lần đầu, sau đó mọi người tự làm:

  1. Chào nhau. Gật đầu, bắt tay hoặc nói "mời bạn". Với người lớn tuổi hơn, chào trước. Việc này nhắc cả hai rằng người đối diện là một người, không chỉ là một chướng ngại.
  2. Xác nhận luật. Hỏi nhau một câu: "Mình đấu luật lấy 1 đến 3 viên, ai lấy viên cuối thắng nhé?" Nhiều tranh cãi giữa ván đến từ việc hai người nhớ luật khác nhau mà không ai hỏi trước.
  3. Xác định lượt đi trước một cách công khai. Theo lịch đã có, hoặc bốc thăm ngay trên bàn. Không nhường nhau theo kiểu xã giao, vì người nhường sẽ thấy thiệt nếu thua.

Ba việc này tốn chưa tới một phút nhưng loại được gần hết những lần cãi vã về luật. Nó cũng giúp người mới đỡ lúng túng, vì có một việc cụ thể để làm trong lúc hồi hộp chờ bắt đầu.

Ở các buổi có người lớn tuổi và người trẻ ngồi chung, người trẻ nên là người mời trước và để người lớn tuổi chọn chỗ ngồi. Ở buổi trong công ty, cấp bậc không có chỗ trong nghi thức: nhân viên mới chào trưởng phòng và trưởng phòng chào lại theo đúng một cách, vì trên bàn đấu hai người ngang nhau.

Trong ván: những điều không làm

Thua đẹp và thắng khiêm tốn bắt đầu từ cách cư xử trong lúc ván đang diễn ra, khi kết quả còn chưa rõ. Những điều không nên làm:

  • Không bình luận nước đi của đối phương. Kể cả lời khen "nước hay đấy" cũng có thể làm người kia phân tâm hay nghi ngờ.
  • Không gõ bàn, rung chân, thở dài liên tục. Đây là những cách làm phiền mà nhiều người không biết mình đang làm.
  • Không hối đối phương. Nếu có giới hạn thời gian thì đồng hồ làm việc đó. Nếu không có, muốn đề nghị đặt giới hạn thì nói với trọng tài.
  • Không cười hay ra vẻ đắc thắng khi đối phương đi sai. Ván chưa xong, và ngay cả khi đã chắc thắng, nụ cười đó chỉ làm người kia khó chịu.
  • Nhận thua khi thế đã hết. Khi biết chắc mình không còn đường, nói "mình thua rồi" và bắt tay. Kéo dài một ván đã mất chỉ để đối phương phải đi hết từng nước là không tôn trọng thời gian của họ. Nhưng đừng nhận thua quá sớm khi còn cơ hội; nhận thua đúng lúc cũng là một kỹ năng cần tập.

Việc nhận thua đúng lúc đặc biệt quan trọng trong những nội dung có lời giải như bốc sỏi. Khi đối phương đã đưa mình vào thế thua và họ rõ ràng biết quy luật, đi tiếp chỉ là thủ tục.

Sau ván: câu nên nói và câu nên tránh

Vài giây sau khi ván kết thúc là lúc dễ lỡ lời nhất. Bảng dưới gợi ý những câu ngắn cho cả hai phía.

VaiNên nóiNên tránhVì sao
Người thắng"Cảm ơn bạn, ván căng thật.""Dễ mà."Câu sau phủ nhận công sức của người kia
Người thắng"Lúc bạn đi nước đó mình hơi lo.""Bạn sai ở nước thứ năm."Chỉ lỗi khi người kia chưa hỏi là giảng bài
Người thắng"Mình có thể xem lại ván với bạn nếu bạn muốn."Đứng dậy đi khoe với người khácĐể người thua quyết có muốn xem lại không
Người thua"Bạn đi hay, mình không nghĩ tới chỗ đó.""Mình mệt nên đi ẩu."Câu sau là lời bào chữa, ai nghe cũng hiểu
Người thua"Bạn chỉ mình chỗ đó được không?"Im lặng bỏ điHỏi lại biến trận thua thành bài học
Cả haiBắt tay, nhìn vào nhauBắt tay mà nhìn đi chỗ khácCử chỉ nhỏ nhưng người kia nhận ra

Nguyên tắc chung: người thắng nói ít về mình, người thua nói ít về hoàn cảnh. Cả hai cùng nói về ván đấu, về những nước đáng nhớ, thay vì nói về nhau.

Cùng xem lại ván: thói quen đáng học nhất

Ở những nơi có văn hoá thi đấu tốt, sau ván hai người thường ngồi lại vài phút bày lại những thế quan trọng và bàn: chỗ này nếu đi khác thì sao, lúc đó bạn định làm gì. Việc này có tác dụng hơn cả lời chúc mừng, vì nó biến hai đối thủ thành hai người cùng học.

Người thắng nên mời, nhưng người thua quyết. Nếu người thua chưa muốn, không ép; có người cần vài phút một mình trước. Khi xem lại, người thắng nên hỏi nhiều hơn nói: "Lúc mình để lại tám viên, bạn tính lấy mấy?" thay vì "Lẽ ra bạn phải lấy hai".

Người tổ chức có thể khuyến khích bằng cách dành sẵn năm phút sau mỗi vòng cho việc xem lại, trước khi ghép cặp vòng mới. Với trẻ em, người lớn ngồi cùng một cặp và đặt câu hỏi, để các em quen với việc nói về ván đấu mà không nói về ai thắng.

Một mẹo nhỏ: trong phần xem lại, đổi chỗ ngồi để mỗi người nhìn bàn từ phía đối phương. Nhìn từ phía bên kia, nhiều người lần đầu thấy được vì sao nước đi của đối thủ hợp lý, và đó chính là kỹ năng đặt mình vào chỗ người khác mà cả bộ môn đấu trí hướng tới.

Khi đối phương không cư xử đẹp

Đối phương khoe khoang sau khi thắng. Không đáp lại bằng lời. Bắt tay, nói "cảm ơn bạn", rồi rời bàn. Nếu muốn học từ ván đó, hỏi người khác đã xem ván, hoặc tự bày lại sau. Đáp trả chỉ kéo bạn vào một cuộc đấu khác mà bạn không được gì.

Đối phương làm phiền trong ván. Gõ bàn, rung chân, bình luận liên tục: nói một lần, nhẹ nhàng, "bạn giữ yên giúp mình được không". Nếu vẫn tiếp tục, dừng đồng hồ và gọi trọng tài. Đừng đáp lại bằng cách làm phiền ngược, vì như vậy cả hai cùng bị nhắc nhở.

Đối phương không chịu nhận thua và kéo dài. Nếu có giới hạn thời gian thì cứ đi tiếp bình thường, đồng hồ sẽ xử lý. Nếu không có, đi nhanh và chắc những nước đã biết, không tỏ ra sốt ruột. Một số người cần đi hết để tự thấy, và đó là quyền của họ trong luật.

Đối phương nói bạn ăn gian khi không có. Giữ bình tĩnh, đề nghị gọi trọng tài và bày lại thế theo biên bản hoặc theo trí nhớ của cả hai. Không cãi tay đôi. Người tổ chức có quy trình xử lý; việc của bạn là để quy trình đó làm việc.

Vì sao đây cũng là một nước đi khôn

Nhìn theo góc đối sách, thua đẹp và thắng khiêm tốn không chỉ là phép lịch sự. Trong một câu lạc bộ hay một nhóm bạn, người ta gặp nhau nhiều lần. Mỗi ván là một lượt trong một chuỗi dài, và cách bạn cư xử hôm nay ảnh hưởng tới cách người khác đối xử với bạn lần sau.

Người thắng mà khoe khoang tạo cho đối thủ một động lực mới: lần sau họ sẽ chuẩn bị kỹ hơn, tập riêng để đánh bại đúng bạn, và kể với người khác về bạn. Người thắng khiêm tốn thì nhận lại lời mời xem lại ván, lời mời đấu tập, và những người sẵn lòng chia sẻ cách nghĩ. Họ học được nhiều hơn chính nhờ được người khác mở lòng.

Người thua mà đổ lỗi hay bỏ đi thì mất đi cơ hội hỏi đối phương điều mình chưa biết, và dần ít người muốn đấu với họ. Người thua đẹp thì được chỉ chỗ sai, được mời đấu lại, và giữ được uy tín là người đáng để đấu cùng. Trong một chuỗi gặp gỡ lặp lại, uy tín là thứ tích luỹ, giống như trong thế lưỡng nan người tù đấu nhiều ván: người đáng tin được hợp tác nhiều hơn.

Nói ngắn gọn: một ván thắng thì qua, nhưng tiếng là người đấu tử tế thì ở lại qua nhiều năm.

Dạy trẻ thua đẹp ở nhà và ở lớp

Người lớn làm mẫu trước. Khi người lớn thua trẻ, nói to: "Con đi hay quá, ông không nghĩ tới chỗ đó, con chỉ ông với." Trẻ học cách thua đẹp từ việc thấy người lớn thua đẹp nhiều hơn là từ lời dặn.

Tập câu nói trước khi cần. Trước buổi đấu, cùng trẻ tập hai câu: một câu khi thắng, một câu khi thua. Khi cảm xúc dâng lên, trẻ có sẵn câu để dùng thay vì phải nghĩ.

Cho phép buồn, không cho phép làm đau người khác. Trẻ được buồn, được khóc khi thua. Nhưng không được ném sỏi, không được nói đối phương ăn gian khi không có. Phân biệt rõ cảm xúc và hành động.

Đấu nhiều ván ngắn thay vì một ván dài. Một ván dài mà thua thì nặng nề, mười ván ngắn có thắng có thua thì cảm giác thua nhẹ đi nhiều. Trẻ quen với việc thua rồi đấu lại ngay, và học được rằng một ván thua chỉ là một ván.

Ghi nhận khi trẻ cư xử đẹp. Khi thấy trẻ bắt tay bạn sau một ván thua khó, nói riêng với em: "Lúc nãy con bắt tay bạn dù đang buồn, bố thấy vậy là rất đàng hoàng." Lời ghi nhận đúng lúc giúp thói quen bám rễ.

Câu hỏi thường gặp

Thua đẹp cụ thể là làm những gì?

Là nhận thua khi thế đã hết, bắt tay đối phương, nói một câu ghi nhận nước đi hay của họ, không đổ lỗi cho hoàn cảnh và hỏi lại chỗ mình chưa hiểu nếu đối phương sẵn lòng. Không cần giấu cảm xúc, chỉ cần không để cảm xúc làm phiền người khác.

Khi nào nên nhận thua trong một ván đấu trí?

Khi bạn biết chắc mình không còn đường, chẳng hạn trong bốc sỏi đối phương đã đưa bạn vào thế thua và rõ ràng nắm quy luật. Đừng nhận thua quá sớm khi còn cơ hội, cũng đừng kéo dài một ván đã mất chỉ để đối phương phải đi hết.

Người thắng có nên chỉ ra lỗi của người thua không?

Chỉ khi người thua hỏi. Tự chỉ lỗi ngay sau ván dễ thành giảng bài và làm người kia khó chịu. Tốt hơn là mời cùng xem lại ván, để người thua quyết có muốn hay không.

Làm sao dạy trẻ thua mà không khóc lóc ăn vạ?

Người lớn làm mẫu bằng cách thua đẹp trước trẻ, tập trước câu nói cho lúc thắng và lúc thua, cho phép trẻ buồn nhưng không cho làm đau người khác, và ghi nhận ngay khi trẻ cư xử đẹp. Không cần cấm khóc.

Người tổ chức làm gì để khuyến khích thi đấu đẹp?

Đọc to nghi thức trước ván ngay từ vòng đầu, dành năm phút sau mỗi vòng cho việc xem lại ván, và chọn ghi nhận cho cách cư xử chứ không chỉ cho kết quả. Với trẻ em, người lớn ngồi cùng các cặp để làm mẫu.

Thắng khiêm tốn có phải là giả vờ không vui không?

Không. Bạn được vui khi thắng, chỉ là không biến niềm vui thành sự chê bai người kia. Nói về ván đấu, cảm ơn đối phương, giữ phần ăn mừng cho lúc đã rời bàn và ở cùng người nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138